«Παιδεία θεατρική εστίν» της Μαρίας Πανούτσου, 10 επί 10 και πλέον χρόνια, παρέα με το θέατρο

Carolee Schneemann. ‘Up to and Including Her Limits. 1976.

To Θέατρο και η σχέση του με τις άλλες τέχνες

Performance–art —E΄ Μέρος

Negation is not any longer creative
Octavio Paz 1974

Performance- art στην εποχή της έξαρσης της ατομικής – ιδιωτικής βίας ως μορφή ακτιβισμού

H performance είναι πράξη ευαίσθητη, πολύ ιδιωτική. Προκλητική δράση, που ισορροπεί ανάμεσα στο τίποτα και στο αριστούργημα.   Ίσως και  πιο ευαίσθητη και από μια πορσελάνη όπως λέει χαρακτηριστικά ο  von Heinz Ohff, ο  Γερμανός θεωρητικός της τέχνης (1922-2006). Για μένα  που βρέθηκα στο θέατρο για πολλές δεκαετίες, η θεατρική πρόβα  ( δοκιμές, repetitions) έχει πολλές ομοιότητες με την Performance καθώς  η τελευταία, είναι μια ημιτελής δράση -πως αλλιώς  θα μπορούσε να είναι παρά δράση αυτοσχεδιαστική σε ροή- μεταξύ μιας παρόρμησης, μιας ιδέας, μιας πρότασης  και μιας διαδικασίας σε εξέλιξη,  χωρίς συγκεκριμένα όρια, γι’ αυτό και τόσο ευαίσθητη.

Παρόρμηση που έχει ένα δοσμένο χρόνο επιρροής -από την φύση της παρόρμησης- σε όσους  αποφασίζουν να την δοκιμάσουν, να την ενεργοποιήσουν, κάτι τόσο προσωπικό θα λέγαμε και για πολλές  performanceς, σχεδόν  ιδιωτικό, που πραγματοποιείται όμως μπροστά  σε θεατές.

Μια ακόμη διαφορά σημαντική μεταξύ  θεάτρου, έκθεση ζωγραφικής συναυλίας, είναι ότι η δράση στην performance, είναι μια πράξη που αφορά πιο πολύ  όσους συμμετέχουν σε αυτήν, παρά όσους  την παρακολουθούν. Στην performance γινόμαστε λίγο ως πολύ ηδονοβλεψίες.

Η performance  παρουσιάστηκε για πρώτη φορά κυρίως στην δεκαετία του ‘20 αλλά  και πιο πριν στις  αρχές  του 20 αιώνα.   Ξεκινώντας από τους Ντανταϊστες,   ( Dada)  Φουτουριστές  (Futurists)  στην Ευρώπη σιγά  σιγά  εξαπλώθηκε και έγινε δημοφιλής. Ονόματα όπως ο  Γάλλος Yves Klein   (1928 -1962)  πιστεύω από τους πιο σημαντικούς πρωτοπόρους της performance, μπορούν να βοηθήσουν να καταλάβουμε την  σχέση των τεχνών και πως αυτές  σωματοποιούνται με στοιχεία από την ίδια την ζωή και το Παρόν  ( ο χρόνος παίζει πολύ αξιοσημείωτο ρόλο στις  performances).

Με την φόρμα μιας θεατρικής παράστασης που  συνδέει ποίηση,  ζωγραφική, μουσική, αλλά και φυσικά υλικά,  όπως νερό, φωτιά,  ζώα,  ανθρώπους,  εξελίχθηκε  η πιο  ανομοιογενής εύθραυστη τέχνη.  Και δεν  πρωτοστατεί πάντα η Ευρώπη και η Αμερική, αλλά και η Ασία, η Λατινική Αμερική στο είδος αυτό.    Ο John Moles, καθηγητής  Λατινικών  στο University of Newcastle και  ο Άγγλος  συγγραφέας και ερευνητής Melvyn Bragg    ήταν της  άποψης  ότι  αρχικά συναντάμε την  performance στον   Αντισθένη  (444 π.Χ. – 365 π.Χ. ) και στον  Διογένη  (412 π.Χ. – 323 π.Χ.), στην Αρχαία Ελλάδα  εκτιμώντας τον τρόπο  αλλά και  η θεωρητική και  λογοτεχνική προσέγγιση των δυο φιλοσόφων.

Η Μαρίνα Αμπράμοβιτς  (Marina Abramović) επίσης πρωτεργάτης της  performace μας δίνει ένα καλό και ολοκληρωμένο παράδειγμα με τι τρόπο η ζωή εισέρχεται  σε μια διαδικασία ‘καδροποίησης’  και απομονώσει ένα προσωπικό περιστατικό που περιέχει πραγματική ζωή και την μετατρέπει σε τέχνη και πως η διαδικασία αυτή   είναι  μορφή τέχνης, αφού όσοι ασχολούνται μαζί της, προέρχονται από τους χώρους της τέχνης, όπως η ποίηση, η ζωγραφική η μουσική. Ο Michalercangelo de Luca στην δεκαετία του ‘70  έθεσε στη υπηρεσία της  performance,το γυμνό του σώμα  σε έκθεση και δράση. Η   Carolee Schneemann  επίσης, που έφυγε από την ζωή   αυτήν την χρονιά -το 2019 – από τους πρωτοπόρους της  τέχνης αυτής.   με την παρένθεση -της  performance που δημιουργεί-  οργανώνει ένα δίχτυ προστασίας όχι πάντα βέβαια με ασφάλεια και  αφήνει  το σώμα να  παίξει πρωταρχικό ρόλο  με την γύμνια του, δίχως  ενοχές και ναρκισσιστικές τάσεις όμως  πάντα με στόχο να προκαλέσει.

Με τον τρόπο αυτό δημιούργησαν ένα  υπόβαθρο για μια άλλη αντιμετώπιση της παρουσίασης,  της έκθεσης της καλλιτεχνικής έκφρασης. Μαζί με όλα το υλικό από όλες τις τέχνες προστίθεται  και η  τεχνολογία με το βίντεο, το  σινεμά, την φωτογραφία,  τους  φωτισμούς και τον ηλεκτρονικό ήχο. Οι performaces δεν ήταν μόνο σε κλειστούς χώρους  που και αυτοί ποικίλλαν- αγορές,  εκκλησίες, εργοστάσια, μουσεία αλλά και σε ανοιχτούς υπαίθριους χώρους.

Η μεγάλη  άνθηση της performance υπήρξε μεταξύ  1960 και 1980.Μετά άρχισε η εξασθένιση  της, καθώς άλλαξε  συγχρόνως  και η κοινωνικοπολιτική  κατάσταση  σε Ανατολή και Δύση με πιο συντηρητικές ανακατατάξεις και με  ένα  μάζεμα της προσωπικής ελεύθερης έκφρασης  και δράσης. Με απόηχο τον Μάη του ‘60  στα τέλη του ‘80 αρχίζει η παγκοσμιοποίηση – με όσα φέρνει μαζί της-  και η performance  μεταφέρεται στους δρόμους  με συλλογικές  αναπαραστάσεις  διαμαρτυρίας και κριτικής, με αποτέλεσμα  να μην αφήνουν πολλά περιθώρια για μια ατομική  και  ιδιωτική performance.

*

©Μαρία Πανούτσου

Εδώ κάποιες σελίδες.
https://www.youtube.com/watch?v=mEcqoqvlxPY
https://en.wikipedia.org/wiki/Yves_Klein
https://www.youtube.com/watch?v=74hoch5beyk

Συνεχίζεται : Κουβεντιάζοντας με και για καλλιτέχνες

Διαβάστε ὀλα κείμενα της Μαρίας Πανούτσου →