στάχτες

Κάριν Μπόγιε, Στον πυθμένα των πραγμάτων, μετάφραση και ανθολόγηση και εισαγωγή: Δέσποινα Καίτατζή-Χουλιούμη―Εκδόσεις Εντευκτηρίου, 2023, σ. 42.

ΕΠΙΘΥΜΙΑ

Αχ, άσε με να ζήσω όμορφα
και κάποια στιγμή όμορφα να πεθάνω,
έτσι που να αγγίζω την πραγματικότητα
τόσο στο καλό όσο και στο κακό.
Κι άσε με σε ηρεμία
να τιμώ ό,τι βλέπω,
έτσι που αυτό να είναι αυτό
και τίποτα παραπάνω.
Αν απ’ τη μακρόχρονη ζωή
έμενε μια μέρα μόνο,
τότε θ’ αναζητούσα το ωραιότερο
που έχει η επίγεια ζωή.
Το ωραιότερο στη γη
είναι μόνο η εντιμότητα,
που μόνη κάνει τη ζωή ζωή
και πραγματικότητα.
Έτσι ο απέραντος κόσμος είναι
μια κούπα πετάλου δροσιάς
και μέσα στο μπολ αναπαύεται
μια σταγόνα νερό διαυγές.
Εκείνη η μόνη γαλήνια σταγόνα
κόρη οφθαλμού της ζωής είναι.
Αχ, να την ξαναδώ αξίωσέ με!
Αχ, εξάγνισέ με! 

✳︎

Απόσπασμα από την εισαγωγή του βιβλίου:

Η Κάριν Μπόγιε (1900-1941) λάτρευε τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό από πολύ
νωρίς. Παιδί ακόμη, τη γοήτευαν οι μυθικοί ήρωες και οι αρχαίοι
θεοί και κατόπιν η αρχαιοελληνική γραμματεία και η γλυπτική. Όταν
άρχισε τις σπουδές της στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλας, αρχικά γράφτηκε στη Θεολογική Σχολή, όπου φοίτησε για έναν χρόνο, γιατί
μόνο εκεί παραδίδονταν μαθήματα ελληνικών.9 Λόγω της αρχαιολα-
τρίας της, και επηρεασμένη από τον Νίτσε, έγραψε ένα πρωτόλειο
ποίημα, μία διθυραμβική υμνωδία για την Ελλάδα με τίτλο «Till Hellas»
[Προς την Ελλάδα], το οποίο δεν συμπεριλαμβάνεται στον συγκεντρωτικό τόμο των ποιημάτων της αλλά εμπεριέχεται σε βιβλία
που γράφουν για την ποιήτρια και το έργο της.10 Είχε ιδιαίτερη αδυ-
ναμία στη Σπάρτη. Είχε δηλώσει: «Η Σπάρτη μού ασκούσε πάντα μια
μυστηριώδη γοητεία», ζούσε με κάτι που το ονόμαζε όνειρο για την
Ελλάδα.
Σύμφωνα με Τόρστεν Ρένεστραντ, η λατρεία της Μπόγιε για την
Ελλάδα, όπως και οι σπουδές και οι μελέτες της, είχαν ως αποτέλεσμα αφενός να εδραιώσει βαθιά γνώση της αρχαίας ελληνικής γραμ-
ματείας και αφετέρου να αναδυθεί αυτή η σχέση της με τον ελληνικό
πολιτισμό στο έργο της και ιδιαίτερα στην ποίησή της. Στο δοκίμιό
του «Karin Boye och antiken»12 [Η Κάριν Μπόγιε και η αρχαιότητα],
όπου με τιμά με την αναφορά του στο βιβλίο με τις μεταφράσεις μου,
του 2018, γράφει: «Όταν κυκλοφόρησε η μετάφραση της Καϊτατζή-
Χουλιούμη, ήταν σχεδόν 100 χρόνια από τότε που η Karin Boye ξεκίνησε τον μακροχρόνιο έρωτά της με την ελληνική γλώσσα.
Εμπνευσμένη από ένα νεανικό βιβλίο για τη μάχη στις Θερμοπύλες
― Ο Σπαρτιάτης της Caroline Dale-Snedekers, για τον Αριστόδημο―
άρχισε το 1918 να μελετά ελληνικά στο Λύκειο κλασικής κατεύθυν-
σης Ολίνσκα (Åhlinska Gymnasiet) της Στοκχόλμης. Τρία χρόνια αρ-
γότερα, συνέχισε τις σπουδές της στο Τμήμα Κλασικών Γλωσσών
του Πανεπιστημίου της Ουψάλας, όπου είχε ως δάσκαλό της τον κα-
θηγητή Otto Lagercrantz [Ότο Λάγκερκρανζ ]».13 Ο Ρένεστραντ, μεταξύ άλλων, αναφέρει ότι, αν και μπορεί κανείς να διακρίνει κάτι
το σπαρτιατικό στη στάση ζωής της Μπόγιε, υπήρχαν κι άλλοι λόγοι
για τους οποίους λάτρευε την Ελλάδα. Η ίδια, π.χ., είχε πει ότι ήθελε
να διαβάσει τον Πλάτωνα από το πρωτότυπο, ενώ το 1919 είχε γρά- 
ψει σε σημείωμά της ότι οι διάλογοι στο Συμπόσιο του Πλάτωνα ήταν
αυτοί που κυρίως είχαν κεντρίσει το ενδιαφέρον της. Κατά τον Ρένεστραντ, ένας από τους λόγους αυτής της προτίμησης μπορεί να
ήταν το ότι, ως αμφιφυλόφιλη, ένιωθε ικανοποίηση από την μεγάλη
εκτίμηση στην ομοφυλοφιλία που εξέφραζε ο Αριστοφάνης, ένας από
τους εξέχοντες καλεσμένους στο Συμπόσιο.
Της Μπόγιε της άρεσε επίσης η ελληνική ποίηση, γι’ αυτό και μετέφρασε, όπως, π.χ., το ποίημα του Σπαρτιάτη ποιητή Αλκμάνα, το
οποίο ενέταξε στην ποιητική συλλογή της Για χάρη του δέντρου
(1935) ή ή ποίηση της Σαπφώς, όπου το ενδιαφέρον της συνδέεται
με την ομοφυλόφιλη κλίση της. Ωστόσο, όπως διατείνεται ο Ρένεστραντ, γενικά οφείλεται στην αγάπη της για την αρχαιοελληνική
γραμματεία, που καταδεικνύεται από πολλά κείμενά της γραμμένα
εκείνη την εποχή, με εξέχον παράδειγμα το προαναφερόμενο ποίημα
«Προς την Ελλάδα», γραμμένο το 1921. Ο Ρενεστραντ θεωρεί ότι η
Μπόγιε το εμπνεύστηκε επηρεασμένη από τις κλασικές σπουδές της
στο Λύκειο και στη Σχολή Κλασικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της
Ουψάλας. (σ. 15-15).

❀