από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Φιλοσοφικό σχεδίασμα, Μετάφραση: Έφη Γιαννοπούλου
Το παρόν δοκίμιο φωτίζει, διανύοντας μια μεγάλη διαδρομή στην ιστορία της φιλοσοφίας από την Αρχαιότητα ώς τις μέρες μας, μία από τις πιο λεπτές μορφές περιορισμού της ελευθερίας : τη γελοιοποίηση, την ικανότητα του ανθρώπινου όντος να εξαναγκάζει μέσω του γέλιου που γελοιοποιεί. Κατεξοχήν πολιτικό είναι το γελοιοποιό γέλιο που διαποτίζει τις σχέσεις μεταξύ των υποκειμένων τα οποία συναποτελούν μια οποιαδήποτε ανθρώπινη κοινότητα. Στο πολιτικό παιχνίδι, στη διαλεκτική που οδηγεί στη λήψη αποφάσεων και στην κυριαρχία κάποιων ανθρώπων επί κάποιων άλλων, το γελοίο ορθώνεται ως ένας από τους αποτελεσματικότερους βοηθούς στην άσκηση της εξουσίας, υποδεικνύοντας μέσω ενός γέλιου βροντερού και παρατεταμένου τον άλλο, τον εχθρό με την οντική έννοια· γίνεται ένα χειρουργικό εργαλείο στα χέρια εκείνων που επιδιώκουν να εξουδετερώσουν τους διαφορετικούς, τους εκκεντρικούς, εκείνους που δεν θέλουν ή δεν ξέρουν πώς να κινούνται στους ρυθμούς του κυρίαρχου ομογενοποιητικού λόγου. Στον βαθμό που υπόκειται σε ένα δίκαιο το οποίο ρυθμίζει την τάξη και τη λειτουργία των εξουσιών του κράτους και τις σχέσεις του με τα άτομα, ο άνθρωπος ο οποίος δέχεται την επίθεση του γέλιου που γελοιοποιεί εκτίθεται στη χλεύη, δυσφημείται με εργαλείο την κοροϊδία και την υποτίμηση.
Γελοιοποιώντας δημόσια, επιτυγχάνουμε έναν τριπλό στόχο: υποδεικνύουμε, απαξιώνουμε και βλάπτουμε. Όποιος υφίσταται την επίθεση αυτού του εκκωφαντικού γέλιου μένει στιγματισμένος ως άλλος, ως καθαρή ετερότητα, ως εκείνος για τον οποίο είναι δυνατό, όχι μόνο να τον πολεμήσεις, αλλά και να τον μισήσεις.
Εθνικό Βραβείο Δοκιμίου του Πανεπιστημίου Complutense της Μαδρίτης (Premio UCM de Ensayo 2014)
***
Απόσπασμα:
Ι
Περί του να δείχνεις, περί του να πληγώνεις
Τι με νοιάζουν τα γιουχαΐσματα ή η φήμη;
Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Οι συνωμότες
Όταν εφαρμόζεται στα πρόσωπα, τις πράξεις τους, τα λόγια και τα έργα τους, γελοίο είναι ό,τι μας κάνει να γελάμε κοροϊδευτικά ή περιφρονητικά. Όταν γελάμε, όταν γελάμε σε βάρος κάποιου άλλου, όταν γελοιοποιούμε, επιδει κνύουμε ένα στόμα λιγότερο ή περισσότερο ανοιχτό και εκπέμπουμε έναν ήχο ο οποίος, χρωματικά, ποικίλλει από το οξύ τσίριγμα ώς τη βραχνάδα του διαπεραστικού καγχασμού. Στα μισά του δρόμου μεταξύ του άναρθρου ήχου και της κραυγής, στο γέλιο, όπως και στα λόγια, κρίσιμο ρόλο παίζει ο τόνος, η ποιότητα του ήχου και το τσάκισμα της φωνής: το αυθόρμητο γέλιο ενός παιδιού όταν το γαργαλάνε διαφέρει σημαντικά από την επιθετική παρόρμηση που εμποτίζει το γέλιο εκείνου που γελοιοποιεί κάποιον άλλον για το μικρό του ανάστημα, την εκκεντρική ενδυμασία του, τον τρόπο ομιλίας του κ.λπ. Η γελοιοποίηση γίνεται ψυχή τε και σώματι· το εμφανές σήμα του γέλιου δεν περιορίζεται στην επικράτεια του τσιριχτού βρυχηθμού, περιλαμβάνει επίσης τα χείλη, τα δόντια, το βλέμμα. Επιπλέον, το γέλιο συνοδεύεται από χειρονομίες, συσπάσεις, σπασμούς, σήματα, ένα ολόκληρο μιμικό λεξιλόγιο με το οποίο επιδιώκεται η μεγέθυνση της κοροϊδίας.
Η κατανόηση, ωστόσο, της δύναμης του γελοίου περνά από την εξέταση όχι μόνο της τονικότητας και της μιμικής του, αλλά και της πρακτικής διάστασής του· πώς σε συγκεκριμένα συμφραζόμενα γίνεται βίαιη χρήση του γέλιου και για ποιον λόγο επιτυγχάνεται μέσω του γελοίου η ταπείνωση του άλλου. Το γελοίο είναι ένα ισχυρό εργαλείο, ένα Zwangsmittel ή μέσο εξαναγκασμού στην υπηρεσία της εξουσίας, η οποία το χρησιμοποιεί αυθαίρετα.Το να γελάς, ωστόσο, το να γελάς με κάτι ή με κάποιον, το να γελάς μόνος ή με συντροφιά, σιωπηρά, πνιχτά ή εκκωφαντικά, δεν σημαίνει αναγκαστικά να πληγώνεις. Στην κλασική λογοτεχνία τα παραδείγματα αφθονούν: από τον Όμηρο και τον Ησίοδο ώς τον Αισχύλο, τον Πλάτωνα ή τον Βιργίλιο, υπάρχουν γέλια φορτισμένα με καυστικότητα απ’ την οποία δεν απουσιάζει η χάρη, όπως υπάρχουν κι άλλα που τα συνοδεύει ο σαδισμός και ο πόνος. Είναι επίσης δυνατό μέσω του γέλιου ακόμη και να δημιουργηθεί ένας κόσμος, ανθρώπων και θεών συμπεριλαμβανομένων.
Συνέχεια της ανάγνωσης του αποσπάσματος ΕΔΩ >>>
❀
στάχτες 
Πρέπει να έχετε συνδεθεί για να σχολιάσετε.