Ανταποκρίσεις Απόστολου Θηβαίου, Franca Rame in tutta casa letto e chiesa di Franca Rame

[Αρχείο 18.03.2014]

Στη γη του Ντάριο Φο και της Φράνκα Ράμε

Ένα τέτοιο τέλος αρμόζει στην εξωφρενική Αλίκη. Ένα τέλος φανταστικό, μακριά, πολύ μακριά απ΄τα παραμύθια και τους ξέφρενους ρυθμούς μιας παιδικότητας. Η Αλίκη μεγάλωσε πια για τα παραμύθια, κάτι κατάλαβε από τον υπερμεγέθη κούνελο. Κάτι που κατάγεται, ας υποθέσουμε από τις ποιητικές δολιοφθορές ενός Μίλτου Σαχτούρη ή ό,τι μας απέκρυψε τεχνηέντως ο αδικοχαμένος Γιώργος Ιωάννου στην ομίχλη ή τη σαρκοφάφο.

Η Αλίκη για ν΄ακριβολογούμε φαντάζει περισσότερο οικεία έτσι όπως περιγράφεται στους μονολόγους των Ντάριο Φο και Φράνκα Ράμε. Αυτό σημαίνει πως οι καιροί μας την προτιμούν σε σωματοδομή τύπου Μίλο Μανάρα, μ΄ολότελα ψεύτικες βλεφαρίδες, χρωματιστούς φακούς επαφής στο χρώμα του ηλεκτρικού μπλε, ψηλά τακούνια που της παραχωρούν όλη τη θηλυκότητα του κόσμου. Και ας κουβαλά μέσα της κάτι συντριμένες ωοθήκες, κάτι καταφύγια που φτιάχνονται για τ΄αγέννητα παιδιά. Η Αλίκη είναι ένα απ΄τα λαμπρά κορίτσια της εποχής μας, με την παραμυθένια πείρα και όλη τη δυστυχία. Για εκείνον που γνωρίζει, που γνωρίζει πως η Αλίκη πίστεψε πολύ στα μαγεμένα δάση και τους σιδερόφρακτους ήρωες. Για εκείνον που θυμάται τ΄αλλόκοτα οράματα του Δον Κιχώτη, τ΄απελπιστικό του τέλος, για εκείνον η Αλίκη έχει μάτια από λύπη και είναι ακόμη ένας άρρωστος ήλιος. Έτσι μοιάζουν όλα τα κορίτσια από τότε. Όλα επαναπατρισμένα απ΄την ίδια, σαββατιάτικη πατρίδα. Μια πόλη μες στην πόλη, ένα μυθιστόρημα, μια ενεργητική αφορμή που εκτυλίσσεται μ΄εξωφρενικούς ρυθμούς και η Αλίκη πίσω από βροχές και θεατρικά φώτα σ΄όλες τις οδούς Μαραθώνος του κόσμου. Η Αλίκη χαμογελά, τινάζει τα μαλλιά της, ένας χαρταετός που πασχίζει να διακόψει τα σύρματα, η Αλίκη που πασχίζει για τα δάκρυά της. Με το σχήμα της η Αλίκη, το γνώριμο σχήμα που απολαμβάνουν όλα τα πράγματα, μες στο χρόνο. Πράγματα όπως ένα σπίτι, ο λόφος, το αύριο, τα θεατρικά θεωρεία, οι μικρές λίμνες των ματιών και άλλα μεγαλεία.

—–Αυτό το σχήμα που μεταβάλλεται μες στη νέα εποχή, αυτό το σχήμα που περιέχει το σταυρό και το φαλλό ελκύει το ενδιαφέρον του Ντάριο Φο και εκείνης της απαράμιλλα θαρραλέας γυναίκας. Η Φράνκα Ράμε, ως άλλη Μήδεια θα σκοτώσει κάποτε όλα της τα παιδιά, σφίγγοντας τις λέξεις απ΄τους λαιμούς. Σφίγγοντας τις λέξεις ή σφάζοντας τα σημεία στίξης, ανακαλύπτοντας τους πλέον δηκτικούς τρόπους ώστε το προσωπικό ν΄αναχθεί σε πολιτικό. Οι γυναίκες των μονολόγων συνιστούν αθυρόστομα κορίτσια, εκτοπλασματικές κούκλες που κρύβονται μες στις καρδιές μας, κούκλες και ειδώλια με τάσεις αυτοκαταστροφής. Μιλώντας για ψυχολογία, η Φράνκα μας εκμυστηρεύεται πως αυτός είναι ο καινούριος θεός. Ένα είδωλο κοινό, καμωμένο από εκκλησία και την ανδροπρέπεια όλων των αιώνων που ακόμη δεν κάμπτεται, καθώς αργά ή γρήγορα, ένα ένα τα κορίτσια ερωτεύονται λαμπρούς μηχανικούς, σκληρά αγόρια, χορούς στο Παρίσι, κάτω από αργεντίνικους ήχους και όλα τα γοητευτικά πρότυπα της δυτικής αγιωνυμίας. Έτσι  βιώνεται η ηδονή που περιγράφει ο Παύλος Μάτεσις, η ηδονή του χριστιανικού μαρτυρίου. Μια ασίγαστη οφειλή που μεταφράζεται σ΄έξοχη, ρυθμική πρόζα ή κάτι από τ΄απογευματινά κελιά του Τσέζαρε Παβέζε. Ένας αιώνας στο ημίφως, στον πλέον κατάλληλο φωτισμό για τους πρεσβύτερους, τους ιερείς και τα λιμανίσια κορίτσια ή ότι κρύβεται μες στις μητέρες και τις αδελφές μας. Επιθανάτιες σκηνογραφίες, σφαγές σ΄αργά καρέ, η νεκρή Ούλρικε, η Μήδεια που περιφρονεί για πάντα τη θέση της με τη σφαγή της σάρκας της. Μια μεγαλειώδης κίνηση κόντρα στη μνήμη, την ιστορία, την προϊστορία, τη μόδα και όλα εκείνα τα φτωχά αλφάβητα που ακυρώνει τ΄όλοζώντανο θέατρο του Ντάριο Φο και της Φράνκα Ράμε.

—–Οι τεχνικές προδιαγραφές της commedia de l’ art εξελίσσονται στο θεματικό τους πυρήνα. Πάει να πει πως εξακολουθεί το τραγούδι της καθημερινής δυστυχίας, όμως στους όρους ενός καινούριου αιώνα. Ετούτο το θέατρο δεν πεθαίνει, ετούτο το θέατρο που ιχνηλατεί στα βήμματα της commedia, δεν είναι πολύχρωμο και ο αρλεκίνος είναι πια μια γυναίκα ή καλύτερα ο συγκλονιστικός μέσα του διασκεδαστής του Μίλλερ καθώς σκαρφαλώνει στα φεγγάρια και πεθαίνει μ΄ένα χαμόγελο όταν τα πλήθη. Στους μονολόγους του Φο ακτινογραφείται ο ρυθμός της εποχής μας, αν τούτο θα΄ταν ποτέ εφικτό. Αν ποτέ ο αρλεκίνος θα μπορούσε να επιλέξει ρούχα εργάτη ή αν θα μπορούσε να υπερασπιστεί με πάθος τα κεκτημένα του, σπαραγμένα ήδη από μέσα.Αυτό το λαϊκό θέατρο είναι πρωτίστως κοινωνικό, η σήμανσή του είναι τέτοια. Ένα ανθρωποκεντρικό θέατρο, μια πρόζα κωμική,στιγμές πάλι τραγική. Ένα θέατρο διόλου τεχνικό, που δεν στηρίζεται πια στους παραδοσιακούς κανόνες, τις σκηνογραφίες, τα μέσα, αλλά προβάλει αδιάκοπα ένα σοβαρό περιεχόμενο, στοιχεία κλονισμού, επιτυχώς αποτυπωμένα στην ιταλική πρωτοπορία. Ένα βήμα κοντύτερα στ΄ανθρώπινα, τέτοια η ιταλική τέχνη και η θυσία του Πιερ Πάολο Παζολίνι που ετάφη στην Όστρια, κάτω από άστρα και πουλιά.

—–Στον θεατρικό λόγο των Φο και Ράμε επαληθεύεται η καταγωγή και η ποικιλία μας. Μια μοναχική ταυτότητα, συντρίμια, η καθημερινή παραφροσύνη, μια εξωφρενική ψυχραιμία και η αμφισβήτηση αιώνων κοινωνικής ηθικής.  Ετούτο το θέατρο στηρίζεται εξολοκλήρου σ΄ένα τέλος αστικό, μια ρεαλιστική δυστυχία δίχως το ξεπέρασμά της. Οι μονόλογοι ολοκληρώνονται όταν η λύπη φθάνει σε κορυφές, όταν ο λόγος επαναστατεί ή ανατινάζεται ή επιλέγει εκείνος τη συναισθητική έκβαση της ιστορίας και οι ηθοποιοί και τα μέσα φρενήρη και βιωματικά καταργούνται εμπρός στις προφητείες μιας εποχής. Το τέλος πάντα να φθάνει με κορίτσια σωστικές φωτοβολίδες που εκτινάσσονται. Εκεί, λένε, εκεί και δείχνουν με τα υψωμένα χέρια. Εκεί στη γη του Ντάριο Φο τραγουδιούνται καιόμενες οι ψυχές, εκεί καταργούνται τα προκατασκευασμένα υλικά των ταξιδιών και της τέχνης.

vintage_under2

©Απόστολος Θηβαίος
φωτο© ilmessaggero.it