Περιηγήσεις Ναυτίλου, Αντίο Μαδρίτη [2014]

Αρχείο 2.10.2014

Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο ΙΙ, εκδ. Άγρα, μτφ. Κρίτων Ηλιόπουλος.

¨Αλλά όχι δεν ήταν η ίδια πόλη. Ούτε καν δύο πόλεις όμοιες, που τις χωρίζει απλώς ο χρόνος. Διότι δεν υπάρχει πόλη που επαναλαμβάνεται η ίδια επί σαράντα χρόνια. Δεν υπάρχει πόλη που να μπορεί να μένει ίδια έπειτα από τόσους χειμώνες όσο κι αν το προσπαθεί“.

Ο μονόφθαλμος ντετέκτιβ Έκτορ Μπελασκοαράν Σάυν αναγκάζεται να ταξιδέψει από το Μέξικο Σίτι στη Μαδρίτη για βρει τον χρυσό θώρακα του Μοκτεσούμα, που τον έκλεψε ένας πρώην πρόεδρος της χώρας των απογόνων των Αζτέκων και να τον επιστρέψει στο Μεξικό. Δεν θα επεκταθώ περισσότερο στη ιστορία πάνω στην οποία βασίζεται το βιβλίο. Άλλωστε δεν λέει και πολλά. Για τους διεφθαρμένους Λατινοαμερικάνους πολιτικούς και για τους Ευρωπαίους αρχαιοκάπηλους μας έχουν μιλήσει πολλοί και μάλιστα πολύ πιο διεξοδικά. Μου φαίνεται αφελές να υποστηρίζουν κάποιοι ότι σ’ αυτό το μυθιστόρημα ο Τάιμπο έχει σαν στόχο να καυτηριάσει την ισπανική αποικιοκρατία ή τη διαφθορά των πολιτικών της πατρίδας του. Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν κάνει χρησιμοποιώντας αυτή την προσχηματική ιστορία.

Ο Πάκο ουσιαστικά “παίζει” αντιπαραβάλλοντας την πρωτεύουσα της γενέτειρας του της Ισπανίας με την αγαπημένη του πόλη που κατοικεί από τα παιδικά του χρόνια, την Πόλη του Μεξικού. Πιο πολλά μαθαίνουμε γι’ αυτήν την πόλη παρά για τη Μαδρίτη στην οποία περιπλανιέται ο ήρωάς του. Ο Σάυν πηγαίνει στην ισπανική πρωτεύουσα για πρώτη φορά στη ζωή του και βλέπει πως η πόλη για την οποία του μιλούσαν με τα καλύτερα λόγια οι γονείς του, που έφυγαν από την Ισπανία την εποχή του στρατηγού Φράνκο, δεν έχει καμία σχέση με αυτή που βλέπει ο ίδιος. Υποφέρει από το κρύο, από τη διαφορετική χρήση κάποιων ισπανικών λέξεων, από το φαγητό και τα αναψυκτικά που του σερβίρουν και από τους τύπους που κυκλοφορούν τη νύχτα. Προπάντων όμως, υποφέρει από νοσταλγία. Τριγυρνά στη Μαδρίτη περιγράφοντας την Πόλη του Μεξικού! Το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι ενώ πίστευε πως γνώριζε την καστιλιάνικη πόλη από τις αφηγήσεις των γονιών του, διαπιστώνει τελικά ότι είναι αρκετά διαφορετική. Κι έτσι παθαίνει μια “χρονομνημονική απορρύθμιση“.

Κι εδώ είναι που ο Μεξικανός συγγραφέας κλείνει το μάτι στον (Ισπανό κυρίως) αναγνώστη. Πολλά από αυτά που διαπιστώνει, ιδίοις όμμασιν, είναι βέβαια διαφορετικά απ’ αυτά που θυμόταν απ’ τους γονείς του αλλά και διαφορετικά από τη μαδριλένικη πραγματικότητα! Για παράδειγμα γράφει:
Τα λιοντάρια της Κυβέλης στην πλατεία Σιμπέλες ήταν τρία και όχι τέσσερα“. Και πιο κάτω πάλι: “Και γελώντας καθώς περνούσε δίπλα στο σιντριβάνι της Σιμπέλες με τα τρία μόνο λιοντάρια, συνειδητοποίησε ότι δεν ήταν μόνο αυτός που είχε απατηλή μνήμη“.

Το βιβλίο το διάβασα στη Μαδρίτη κι έμεινα έκπληκτος όταν διαπίστωσα (ιδίοις κι εγώ όμμασιν) ότι τα λιοντάρια είναι τελικά δύο, όπως φαίνεται και στην παρακάτω φωτογραφία. Στην αρχή νόμισα ότι απλά έκανε ένα λάθος αλλά η διπλή αναφορά με έβγαλε από την πλάνη. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τον ξεροπόταμο Μανθανάρες, που κάποτε “αυτοκτονούσαν πέφτοντας από τη γέφυρα με ένα βάρος στο λαιμό…” O Σάυν δεν πάσχει μόνο από χρονομνημονική απορρύθμιση αλλά και από χωρομνημονική. Το σώμα του βρίσκεται βρίσκεται στη Μαδρίτη, ενώ η καρδιά του στο Μεξικό. Άλλη η Μαδρίτη των γονιών του, άλλη αυτή την οποία βλέπει και άλλη η πραγματική!

Πέρα από τα “κρυφά” αυτά παιχνίδια χαίρομαι να διαβάζω τη δεξιοτεχνική γραφή του Πάκο Τάιμπο ή Πιτ, όπως του αρέσει να τον αποκαλούν. Απολαμβάνω τον απαράμιλλο Έκτορα Σάυν με τις εμμονές του και τα καπρίτσια του, απολαμβάνω τους ευρηματικούς τίτλους των 36 λιλιπούτειων κεφαλαίων και τέλος, απολαμβάνω το εξαιρετικό του χιούμορ και τις σχεδόν σουρεαλιστικές του επιβραδύνσεις: τη γυναίκα στο διπλανό παράθυρο, τους αστυνομικούς με τα τσούρος και τη ζεστή σοκολάτα ή τους υπαίθριους βιβλιοπώλες. Ακόμα κι αν το “Αντίο Μαδρίτη” δεν φτάνει το επίπεδο των άλλων περιπετειών του Μπελασκοαράν, ακόμα κι αν ο Τάιμπο δείχνει να βαριόταν όταν το ‘γραφε, δεν παύει να είναι ένα αξιόλογο μυθιστόρημα.

Θα τελειώσω την ανάρτηση με ένα σχόλιο για κάτι που με ενόχλησε. Ο Ανταίος Χρυσοστομίδης, τον οποίο εκτιμώ ιδιαίτερα και ως μεταφραστή και ως δημοσιογράφο, έχει γράψει ένα βιβλίο με τίτλο: “Οι κεραίες της εποχής μου“, που βασίζεται στις εξαιρετικές ομώνυμες εκπομπές της τηλεόρασης με συνεντεύξεις αξιόλογων λογοτεχνών. Ανάμεσα στους συγγραφείς θα ήταν και ο Τάιμπο, αλλά όταν ο Χρυσοστομίδης και το συνεργείο του πήγαν στο Μεξικό για την προγραμματισμένη συνάντηση, ο Τάιμπο είχε φύγει για μια έκθεση βιβλίου στην Ινδία. Αντί ο Χρυσοστομίδης να αποσιωπήσει το γεγονός ή να κάνει μια απλή αναφορά, έγραψε δύο ολόκληρες σελίδες, όπου ειρωνεύεται το συγγραφέα και την δήθεν αριστεροσύνη του με εκφράσεις του τύπου:
Από τους πολύ αριστερούς… μόνο που οι πολιτικές απόψεις, μερικές φορές δεν συμβαδίζουν με τον χαρακτήρα των ανθρώπων. Έχω γνωρίσει ανθρώπους που θέλουν να σώσουν τον κόσμο και δακρύζουν όταν βλέπουν την κόκκινη σημαία, αλλά ξυλοφορτώνουν συστηματικά τη γυναίκα τους“.

Τρεις φορές μάλιστα ειρωνεύεται το ΙΙ στο όνομα του συγγραφέα γράφοντας: “Ο Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο ο ΙΙ (το ΙΙ, ακριβώς όπως στους βασιλιάδες και στους πάπες)” ή στην επόμενη σελίδα: “… ίσως να φταίει εκείνο το παράξενο ΙΙ για το οποίο ο Φρόιντ σίγουρα θα είχε να πει πολλά. Ίσως να φταίει η πεποίθηση ότι οι μεγάλοι επαναστάτες δεν έχουν να δώσουν λόγο σε κανένα“.

Αν όμως το έψαχνε λιγάκι, θα έβλεπε ότι ο Τάιμπο βάζει το ΙΙ στο όνομά του για να διακρίνεται από τον πατέρα του, που έχει το ίδιο όνομα και είναι κι εκείνος συγγραφέας και δημοσιογράφος, κι όχι γιατί διακατέχεται από “βασιλικό” σύνδρομο. Στο wikipedia μάλιστα υπάρχει και γι’ αυτόν λήμμα ως Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο Ι.

Σε περίπτωση όμως που ο Μεξικανός δημιουργός ήταν συνεπής στο ραντεβού του, είμαι βέβαιος πως ο Χρυσοστομίδης θα εκθείαζε και τον άνθρωπο και την επαναστατικότητά του, όπως έκανε και για τους άλλους 33 συγγραφείς που ήταν συνεπείς. Αναμφίβολα πρόκειται για μια άτυχη στιγμή του Έλληνα διανοούμενου, αταίριαστη προς το ήθος του.

*
Σημειώσεις: Όλα τα αποσπάσματα με πλάγια είναι από το μυθιστόρημα… διαβάστε τις υπόλοιπες σημειώσεις

©Ναυτίλος