Αναμνήσεις τρομοκρατισσών Βέρα Ζασούλιτς Όλγα Λιουμπάτοβιτς Ελισάβετ Κοβάλσκαγια

Αρχείο 27/05/2016 -Μετάφραση από τα ΙταλικάΦίλιππας Κυρίτσης

favicon

Κριτική παρουσίαση του Κ.Π.Δ. ειδικού συνεργάτη
Ένα βιβλιαράκι 222 σελίδων με τον παραπάνω τίτλο, που εκδόθηκε πρόσφατα (Μάρτιος 2016) από το «Ταμείο Αλληλεγγύης φυλακισμένων και διωκόμενων αγωνιστών»  και διατίθεται στο βιβλιοπωλείο «Εναντιοδρομία» (Ανδρ.Μεταξά 11-Εξάρχεια), έρχεται νομίζω να καλύψει ένα κενό που υπάρχει στην φτωχή ελληνική βιβλιογραφία σχετικά με την τρομοκρατική δράση των Ρώσων μηδενιστών κατά του τσαρικού καθεστώτος. Η ιδιαιτερότητά του είναι πως αναφέρεται σε τρεις γυναίκες, οι δυο από αυτές νομίζω εντελώς άγνωστες στο ελληνικό κοινό, η πρώτη όμως πιο γνωστή ευρύτερα, από το πολιτικό δράμα του Οσκαρ Ουάιλντ “Βέρα ή Οι Μηδενιστές” («Vera or, The Nihilists»). Το έργο αυτό αναφέρεται στη γυναίκα που στα 1878 είχε αποπειραθεί να δολοφονήσει στην Αγία Πετρούπολη τον αρχηγό της Αστυνομίας, ως μέλος μιας ομάδας του κινήματος των «Μηδενιστών», που επεδίωκε και τη δολοφονία του Τσάρου Αλέξανδρου Β’, θεωρώντας αφελώς πως με την τυραννοκτονία αυτή θα ερχόταν το τέλος της μοναρχίας ή έστω θα πυροδοτούνταν αλυσιδωτές ανατρεπτικές κινήσεις, που θα έφερναν σωρευτικά ένα καλό αποτέλεσμα. Παλαιά αυταπάτη αυτή, που υπερτιμά τον λαϊκό παράγοντα (θυμηθείτε τον άτυχο Σπαρτιάτη βασιλιά Κλεομένη τον Γ΄ στην αιγυπτιακή Κάνωπο, όταν το 219 προσπάθησε να ξεσηκώσει το λαό), ο οποίος ειδικά στη Ρωσία όχι μόνο δεν ξεσηκώθηκε παρακινούμενος και διαφωτιζόμενος από το κίνημα των εκατοντάδων περιοδευόντων ανά την ύπαιθρο Μηδενιστών, αλλά πολλοί μουζίκοι τους παρέδιδαν στην τσαρική αστυνομία, πρόδρομο της φοβερής Οχράνα, η οποία ιδρύθηκε δυο χρόνια μετά την εκτέλεση του αρχηγού τα Αστυνομίας με έδρα την κακόφημη διεύθυνση της οδού Φοντάνκα 16 στην Αγία Πετρούπολη. Μεταξύ των ραδιουργιών αυτής της εγκληματικής τσαρικής οργάνωσης ήταν και η κατασκευή του κάλπικου έργου «Τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών», μιας συκοφαντικής αντισημιτικής ανοησίας, που διακινείται κι σήμερα από ανεπίσημους εκκλησιαστικούς και επίσημους ακροδεξιούς κύκλους.  Ξαναγυρνώ στο έργο του Ουάιλντ για να θυμίσω πως αν και γράφτηκε στα 1880 στην Αγγλία, παίχτηκε μόνο στις ΗΠΑ, τρία χρόνια μετά, με πρωταγωνίστρια τη Marie Prescott, ως ακολούθημα της γνωστής περιοδείας του συγγραφέα πριν ένα χρόνο. Ο τσάρος Αλέξανδρος είχε στο μεταξύ εκτελεστεί (1881) από την οργάνωση, αλλά το έργο, παρά το θόρυβο της δολοφονίας, δεν καλοτύχισε κα κατέβηκε μετά μια εβδομάδα, αναβιώνοντας έκτοτε που και που χωρίς μεγάλη απήχηση. Να συμπληρώσω πως ο Αλέξανδρος ο Β΄ ήταν ίσως ο καλύτερος των τσάρων, άνθρωπος με μεγάλη καλλιέργεια, φιλελεύθερος μεταρρυθμιστής που κατάργησε τη δουλοπαροικί. Η «Λαϊκή Θέληση» (Ναρόνταγια Βόλια) που τον εκτέλεσε, δεν έκανε την καλύτερη των επιλογών της, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας, η ιστορία των εξεγέρσεων, των Επαναστάσεων, ακόμη και των καλύτερων όπως η Γαλλική, και της Τρομοκρατίας είναι ανοιχτή στην κριτική, με μέτρο πάντα την ποιότητα του καθεστώτος το οποίο πολεμούσε, άλλο πράγμα η μοναρχική ή δικτατορική τυραννία, άλλο η ξένη Κατοχή, άλλο η αστική Δημοκρατία. Η δολοφονία του τσάρου σηματοδότησε και τη λήξη της δεκαετούς δράσης αυτής της οργάνωσης, όχι όμως και της συνολικής επαναστατικής κίνησης στη χώρα αυτή που ξεκινά στα 1825 με τη γνωστή εξέγερση των Δεκεμβριστών αντιφεουδαρχών Ευγενών και λήγει στα 1917 με τους Μπολσεβίκους, έχοντας στο μεταξύ στρατολογήσει κάθε λογής «ανατρεπτικό» στοιχείο, από αστούς Δημοκράτες, αριστοκράτες διανοούμενους, σοσιαλιστές, ελευθερόφρονες και ελευθεριάζοντες κληρικούς, οργισμένους φοιτητές, αναρχικούς και ελευθεριακούς κάθε είδους, αγροτιστές, κομμουνιστές και αριστερούς πολλών τάσεων συμμαχικών ή και αλληλομισούμενων. Ο κλήρος έπεσε στους Μαρξιστές-Λενινιστές Μπλοσεβίκους με τη γνωστή σταλινική (παρά φύσιν ή κατά φύσιν;) εξέλιξη και τελική άδοξη κατάληξη, μέσα από την εξέλιξη μιας αγροτικής χώρας σε βαριά βιομηχανική. Δεν μπορούμε να συμφωνήσουν όλων μας οι οπτικές, δεν είναι το ζητούμενο, το ζητούμενο είναι να γνωρίζουμε τα γεγονότα, να προσεγγίζουμε τα πρόσωπα, να ακούγονται όλες οι φωνές, να κρίνουμε με όση ψυχραιμία μπορούμε, να φέρνουμε τον εαυτό μας στη θέση και στην εποχή των πρωταγωνιστών και αυτόν το σκοπό τον υπηρετεί πολύ καλά το βιβλιαράκι αυτό.

Η Βέρα Ζασούλιτς, η Όλγα Λιουμπάτοβιτς και η Ελισάβετ Κοβάλσκαγια είναι μόνο τρεις από τις δεκάδες των γυναικών που στρατεύθηκαν στην επαναστατική πρωτοπορία. Νομίζω πως όποιες κι αν είναι οι κομματικές ή οι ευρύτερες πολιτικές τοποθετήσεις κάθε δημοκράτη αναγνώστη, η συμπάθεια που θα του δημιουργηθεί για τις τρεις αυτές γυναίκες που αναντίρρητα πολέμησαν ένα καθεστώς που δεν είχε ίχνος δημοκρατικής νομιμοποίησης, είναι δεδομένη. Θα βρούμε στα πρόσωπά τους αγνές προθέσεις, ευγενικούς οραματισμούς, οργή και αγανάκτηση για μια αναντίρρητα αυταρχική πολιτική κατάσταση και για μια πολύ άδικη και σκληρή κοινωνική δομή. Όσο κι αν μπορούμε να διαφοροποιούμαστε από τις μεθόδους τους, όχι γιατί τις βρίσκουμε ανήθικες απλά γιατί τις βρίσκουμε ανεδαφικές και ατελέσφορες, δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε τον ηρωισμό, την ανιδιοτέλεια, τον ιδεαλισμό, την αφοσίωση, την αυτοθυσία τους, την άνιση πάλη απέναντι στους βάρβαρους ανθρωποφάγους μηχανισμούς ενός σκοτεινού συστήματος εξουσιαστικής καταπίεσης αιώνων, μιας ελέω Θεού Μοναρχίας, που κανένας καλοπροαίρετος τσάρος της πεφωτισμένης δεσποτείας δεν θα μπορούσε και πιθανότατα δεν θα ήθελε, να απαλύνει δραστικά.

Όσον αφορά στις πηγές και στην ύλη του βιβλίου, αντιγράφω από τον πρόλογο της έκδοσης: «Τα κείμενα της Βέρας Ζασούλιτς είναι αποσπάσματα των απομνημονευμάτων που εκδόθηκαν στη Μόσχα το 1931, όμως γράφτηκαν προηγούμενα σε διάφορες περιόδους. Το κείμενο της Όλγας Λιουμπάτοβιτς (1853-1917) αποτελεί μέρος των απομνημονευμάτων της Το κοντινό και το μακρινό, που γράφτηκαν μεταξύ του 1895 και του 1906 και δημοσιεύτηκαν εκείνη τη χρονιά στην επιθεώρηση «Byloe». Η αυτοβιογραφία της Ελισάβετ Κοβάλσκαγια (1849 ή 1851-1943) γράφτηκε από αυτήν για την εγκυκλοπαίδεια Γκρανάτ, που εκδόθηκε στη Μόσχα το 1916. Γι αυτόν που θα ήθελε να γνωρίσει το ιστορικό πλαίσιο της περιόδου κατά την οποία εκτυλίσσονται τα γεγονότα που περιγράφονται εδώ, εκτός από τα βιβλία που παρατίθενται στις σημειώσεις, προτείνουμε» (ακολουθεί σύντομη βιβλιογραφία).

Να κλείσω αυτό το συνοπτικό σημείωμα με αναφορά στον μεταφραστή του έργου, που είναι ο γνωστός παλιός αναρχικός και αντιρρησίας συνείδησης Φίλιππας Κυρίτσης, που οι δικαστικές περιπέτειες αυτού και της συζύγου του Σοφίας, και η φυλάκισή τους το 1978, με τον νόμο 495/1976 περί όπλων εκρηκτικών, με την επιβαρυντική περίπτωση του άρθρου 13, που δεν προέβλεπε ούτε βούλευμα ούτε Εφετείο (δηλαδή χωρίς δικαίωμα έφεσης), που είχε πάρει και διεθνή διάσταση, το οποίο οδήγησε στην πρόωρη αποφυλάκισή τους λίγο μετά την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Η μετάφραση από τα ιταλικά είναι εξαιρετική, ο μεταφραστής κατέχει άριστα και τις δυο γλώσσες και νομίζω πως αυτό έχει τεράστια σημασία γιατί έχουμε δει θαυμάσια ξένα κείμενα να υποφέρουν στα χέρια του μεταφραστή τους. Ο Φίλιππας Κυρίτσης γνωρίζει την εποχή, το κλίμα της, τον πολιτικό της περίγυρο, τα κάθε λογής συμφραζόμενα, τις ιστορικές συντεταγμένες του θέματος και μας δίνει ένα πολύ αισθητικό κείμενο σαφές, καθαρό και απόλυτα διαφωτιστικό. Νομίζω πως το βιβλιαράκι ευτύχησε από αυτή τη σκοπιά, ελπίζω να είναι καλότυχο και στις πωλήσεις του.

*

©Κ.Π.Δ
Εικόνα: Τρομοκρατική ενέργεια  στον Τσάρο Αλέξανδρο ΙΙ, στην Αγ. Πετρούπολη

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε