Κ.Π.Δ.: «Το τσιπάκι της γνώσης», δηλαδή η ενημερωμένη κοινωνία ως αντίδοτο στη βουλιμία της συγκεντρωτικής εξουσίας

Από τις εκδόσεις Κάκτος

Η κρίση του βιβλίου από τον Κ.Π.Δ.

Ο συγγραφέας Βαγγέλης Κάλιοσης είναι εκπαιδευτικός φιλόλογος με μεταπτυχιακές σπουδές και με προφανείς κοινωνικές ευαισθησίες, αν κρίνουμε και από τις θητείες του ως διευθυντή του ‘Δημόσιου Ινστιτούτου Επαγγελματικής Κατάρτισης’ των φυλακών Κορυδαλλού, του δημόσιου ΙΕΚ Αχαρνών και του Σχολείου δεύτερης ευκαιρίας στα Μέγαρα. Η πρώτη θέση ειδικά είναι θέση μεγάλης δυσκολίας και ευθύνης, που λίγοι θα την αναλάμβαναν. Έχει συγγράψει αρκετά βιβλία και νομίζω πως αυτό για το οποίο μιλάμε εδώ (εκδ. Κάκτος), θα πρέπει να το δούμε ως συνέχεια του πολιτικού του δοκιμίου «Η κρίση του κοινοβουλευτισμού και το αίτημα της άμεσης Δημοκρατίας» (2011), αφού μέσω αυτής της μυθιστορηματικής διήγησης ξετυλίγει ορθολογικά και τεκμηριώνει τις απόψεις του για την ευρεία συμμετοχή των πολιτών στη διοίκηση του Κράτους. Νομίζω επίσης πως το βιβλίο αυτό που εκδόθηκε το Φλεβάρη του 2019, έρχεται και ως καρπός ενός πολιτικού περιβάλλοντος που αποκάλυψε την ηθική και ιδεολογική χρεοκοπία όλων των κομμάτων, μέσα από μια κρίση που όλο και παρατείνεται σε βαθμό μεγάλης επικινδυνότητας, η οποία ανησυχεί και προκαλεί τα αμυντικά ανακλαστικά κάθε ενεργού πολίτη, που δεν θέλει να δει την κοινωνία και την πατρίδα που τον περιβάλλουν να οδηγηθούν σε ακόμη μεγαλύτερη έκπτωση και απαξίωση.

Πράγματι η ενεργοποίηση των πολιτών είναι ένα καλό φάρμακο, ακόμη και όπως προκύπτει από την ιστορική διαδρομή που οι λαϊκές εξεγέρσεις έφερναν έναν καινούργιο κόσμο, όχι βεβαίως άμοιρο λαθών και εγκλημάτων, αλλά σαφώς καλύτερο από την προηγούμενη παρακμή, όσο κι αν πάντα αποδεικνυόταν ως ένα βαθμό στην πράξη, πως οι επίγειοι παράδεισοι δεν υπάρχουν και πως ο δρόμος για την Κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις.

Η υπόθεση του βιβλίου ξετυλίγεται σε μια φαντασιακή Πόλη-Κράτος, αρχές του 21ου αιώνα, την οποία κυβερνά με πονηριά, αλαζονεία και κάθε εξουσιαστικό τερτίπι ένας μακιαβελικός αρχομανής κυβερνήτης. Το σύστημα δεν είναι τυραννικό, είναι μια μορφή αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας με εκλογές και με δημοσκοπήσεις, που εφησυχάζει τον μέσο πολίτη με παροχές και με ψευδαισθήσεις ελευθερίας, εξουδετερώνοντας έξυπνα τις αντιδράσεις του στις δυσκολίες που προκύπτουν καλλιεργώντας του το αίσθημα πως αυτοί που κυβερνούν ξέρουν τι κάνουν, πως και ο ίδιος έχει απολαβές και ευθύνες και πως τα προβλήματα είναι πάντα προσωρινά και οι επαΐοντες που κυβερνούν θα τα λύσουν.

Δίπλα στον κυβερνήτη λειτουργεί άτυπα και η εξουσιαστική ομάδα των «Ενθρονιστών», που αριθμεί καμιά τριανταριά ισχυρά πρόσωπα της πόλης και συνέρχεται αραιά, άγνωστο που και πότε, για να συζητήσει τις εξελίξεις με την παρουσία του κυβερνήτη. Η ομοθυμία δεν είναι δεδομένη, υπάρχουν πάντα οι διαφωνίες, οι προσωπικές φιλοδοξίες και υστεροβουλίες και οι συνήθεις διαξιφισμοί, εντός των επιτρεπόμενων από τους συσχετισμούς δύναμης και από τα κοινά συμφέροντα ορίων.

Παράλληλα και στους αντίποδες αυτής της σκοτεινής ομάδας Εξουσίας, λειτουργεί παράνομα τηρώντας όλους τους συνωμοτικούς κανόνες και η ρομαντική αντιεξουσιαστική ομάδα των Ουρανιστών, όχι τόσο αιθεροβαμόνων όπως θα περίμενε κανείς αφού η μεταξύ τους συζήτηση αποκαλύπτει στον αναγνώστη ρεαλισμό, γνώση, όραμα και δημιουργικές ιδέες. Στην πιο κρίσιμη συνεδρίασή τους που ξετυλίγεται στο βιβλίο ένα μέλος της, ικανότατος επιστήμονας αποκαλύπτει στους συντρόφους του την εφεύρεση του τσιπ της Γνώσης, το οποίο μπορεί να εμφυτευθεί σε κάθε άνθρωπο και να του προσδώσει ένα τεράστιο εύρος γνώσεων. Το κοινό είναι υψηλού επιπέδου και βάζει εύλογα ερωτήματα, όπως κατά πόσον είναι θεμιτή η «ετοιματζίδικη» γνώση που δεν είναι προϊόν προσωπικού μόχθου. Η απάντηση είναι πως η κεκτημένη επιστημοσύνη είναι έτσι κι αλλιώς προσφερόμενη από τις από αιώνες προσπάθειες άλλων ανθρώπων. Το τσιπάκι περιέχει σε αυξημένη δόση την αρετή της εχεμύθειας ώστε να εξασφαλιστεί πως αυτή η διαδικασία να μην φτάσει σε ακατάλληλα αυτιά. Στην ουσία αυτό το κατόρθωμα του επιστήμονα, απαντά στο μόνιμο πρόβλημα πως η λαϊκή ψήφος είναι πολύ συχνά εσφαλμένη από έλλειψη γνωστικού υπόβαθρου, κρίσης, πληροφοριών, σκέψης. Η επιστημονική φαντασία του συγγραφέα δίνει μια λύση στους προβληματισμούς που είχαν ήδη τεθεί από τους αρχαίους φιλόσοφους. Στη θέση του βασιλιά φιλόσοφου του Πλάτωνα ή των αρίστων μιας φωτισμένης ολιγαρχίας έρχονται οι πολίτες που ξέρουν. Ο ιστορικός χρόνος επιταχύνεται με την επέλαση και τη διάχυση της Γνώσης, η πόλη και η ανθρωπότητα δεν μπορούν να περιμένουν τους αιώνες που θα χρειαστούν για τη φυσιολογική ωρίμανση των κοινωνιών. Άλλωστε αυτός είναι ο ρόλος των επιστημονικών ανακαλύψεων, να δρουν ως καταλύτης πολλαπλασιασμού των ρυθμών της έλευσης ενός καλύτερου μέλλοντος.

Εκτός από τους προβληματισμούς αυτούς υπάρχουν και οι πρωταγωνιστές του έργου, που πέρα από τον κυβερνήτη είναι η κόρη του που αποδοκιμάζει τις μεθόδους του πατέρα της, ο ανίκητος μάχαν Έρωτας στο πρόσωπο του αγαπημένου της, ο οποίος είναι ένας συνειδητός πολίτης που θέλει να ανατρέψει τον κυβερνήτη και ένας άλλος πολίτης ακτιβιστής μιας ουσιαστικής πολιτικής Αλλαγής. Το μήνυμα που διαχέεται από το βιβλίο είναι πως η πραγματική Δημοκρατία, η άμεση, η συμμετοχική, αυτή της κοινωνίας των ενεργών πολιτών δεν είναι μια μακρινή ουτοπία αλλά με τα μέσα που παρέχει σήμερα η επιστήμη, όπως η δυνατότητα της ηλεκτρονικής ψήφου και η διάδοση της πληροφορίας σε ευρύτατα σώματα πολιτών, μαζί με την παράλληλη συρρίκνωση της ισχύος των κεφαλαιοκρατών ιδιοκτητών των ΜΜΕ, μπορούν να υλοποιήσουν στο εγγύς μέλλον μια ανώτερης ποιότητα πολιτεύματος που θα επιτευχθεί με τη συμμετοχή των πολιτών του, που θα έχουν κατακτήσει στον ευρύτερο δυνατό αριθμό τους, το εκτεταμένο γνωστικό πεδίο που σήμερα είναι ελλειμματικό, είτε λόγω πολιτικής βούλησης, είτε λόγω ανεπαρκειών κακόβουλων ή ανθρώπινα αναπόφευκτων του εκπαιδευτικού συστήματος, είτε λόγω της φυσικής αδυναμίας ή αδιαφορίας των πολιτών να κατακτήσουν τη γνώση και την ορθή κρίση.

Αν δεχθούμε ως εφικτή μια κάπως ευθύγραμμη πορεία της ιστορικής εξέλιξης αυτή η κατάληξη δείχνει ρεαλιστική, μόνο που χρειάζεται η τεχνογνωσία, η καλή θέληση και η καλή τύχη. Εδώ βέβαια γεννιέται και το ερώτημα αν η γνώση είναι αρκετή ή αν πρέπει να συνοδεύεται από αρετή για να μην είναι η πονηρία που έχει επισημάνει ο Πλάτωνας. Η απάντηση είναι ναι, αλλά και η αρετή μπορεί να ιδωθεί ως κομμάτι της γνώσης που νομίζω πως διδάσκεται κι αυτό, πως δηλαδή η απάντηση στο ερώτημα που έθεσε ο Πλούταρχος («Ει διδακτόν η αρετή») αλλά και ο Πλάτωνας στον «Πρωταγόρα» του, είναι γενικά καταφατική, παρά τη σαφή αντίρρηση του Σωκράτη. Ασφαλώς οι ευσεβείς πόθοι και οι ισχυρισμοί των οραματιστών δεν αρκούν, προσφέρουν όμως ανεκτίμητες υπηρεσίες στην ανθρωπότητα ακόμη και μόνο γονιμοποιώντας με τέτοιες ιδέες την πολιτική σκέψη και τα όνειρα πολλών ανθρώπων.

Η κατάληξη του κυβερνήτη στο φρενοκομείο, είναι ένα εμβληματικό εύρημα, που συμβολίζει στην πιο ακραία της μορφή την εγγύτητα μεταξύ εξουσίας και παράνοιας. Όποιος μελετήσει ακόμη και τη νεότερη Ιστορία, για να μην πάμε πίσω στους μανιακούς τυράννους, αυτοκράτορες και βασιλιάδες του παρελθόντος, θα δει πως το τέλος όλων των εξουσιαστών είναι το κλείσιμό τους σε μια πολυτελή μελαγχολία, γιατί ελάχιστοι από αυτούς έχουν το ηθικό και ψυχικό υπόβαθρο να αντέξουν την απογύμνωσή τους από την ισχύ, τη δημοσιότητα και την αυλή των κολάκων και των διασκεδαστών που τους περιέβαλαν. Ενώ οι περισσότεροι εργαζόμενοι βιάζονται να συνταξιοδοτηθούν, όσοι ασκούν εξουσίες, στις πιο διαφορετικές τους μορφές, όχι δηλαδή μόνο οι πολιτικοί, δίνουν κατά κανόνα τη μάχη της παράτασης της θητείας τους, γιατί η αποστράτευση, τους οδηγεί στο μαρασμό της αφάνειας και της αποκάλυψης της απουσίας των πραγματικών συναισθημάτων που κάνουν τον άνθρωπο ευτυχισμένο.

*

©Κ.Π.Δ.