«Παιδεία θεατρική εστίν» της Μαρίας Πανούτσου, 10 επί 10 και πλέον χρόνια, παρέα με το θέατρο

To Θέατρο και η σχέση του με τις άλλες τέχνες

Les RépétitionsΔ΄ Μέρος

 

H ΠΡΌΒΑ
Γράφει  η Μαρία  Πανούτσου

“Je vais  you faire un aveu  :
C’ est presque chaque fois
avec des larmes que je quitte
une sale de repetition”.
Antoine Vitez

Οι δοκιμές στο θέατρο ως στοιχείο έρευνας και επιβεβαίωσης και  ως ερέθισμα για τις άλλες τέχνες
Στις πρόβες  -δοκιμές μπορείς να ξεκινήσεις από μια απόλυτη ελευθερία μέχρι να φτάσεις σε μια απόλυτη πειθαρχία. Με  στόχο να πλησιάσεις  το τελείως  απαραίτητο. Ο κάματος του ηθοποιού είναι αυτός  «το τελείως απαραίτητο». Στην ζωή και στην τέχνη οι αρχές θεωρητικά, είναι οι ίδιες,  το υλικό και οι περιστάσεις αλλάζουν. Αφού πετύχεις τα τελείως απαραίτητα, μετά μπορεί να  φωτίσεις το δημιούργημα σου, να το ντύσεις, ακόμη και να το διακοσμήσεις ποτέ όμως πριν, ποτέ στο ξεκίνημα. Κι αν αρχίσεις ανάποδα  ας πούμε διακωμωδώντας το όλο υλικό σου, πάλι θα χρειαστεί να περάσεις από την  απόλυτη αφαίρεση,  ανεξάρτητα  πως θα  σχηματοποιήσεις  από επιλογή το δημιούργημά σου.

Οι πρόβες είναι δυο ειδών και να αναφέρουμε και μία τρίτη περίπτωση. Α’  είδος. Σύντομες πρόβες. Στηρίζονται σε ήδη δοκιμασμένες μεθόδους ερμηνείας από τον ηθοποιό και  τον σκηνοθέτη. Β’ είδος. Μακρόχρονες πρόβες, πλησιάζουν τον ρεαλιστικό χρόνο  μιας πραγματικής με σάρκα και οστά ζωής.  Η Γ’ περίπτωση,  είναι κάτι ενδιάμεσο που είναι και ο πιο διαδεδομένος τρόπος  προβών.

Θα  ασχοληθώ με τον Β’ τρόπο  γιατί είναι ο τρόπος  με τον οποίο  δούλεψα  προσωπικά στο θέατρο, στις δικές μου θεατρικές παραγωγές. Έτσι  λοιπόν θα αναφερθώ στους σημαντικότερους θεατράνθρωπους που εργάστηκαν στο θέατρο  έχοντας  την πρόβα  το πιο νευραλγικό  σημείο αναφοράς, για την δουλειά τους και την ζωή τους. Αν και η σκηνή  είναι αυτή που καθιερώνει και οδηγεί τον ηθοποιό  σε ωριμότητα, καθώς εκεί και μόνο εκεί, καλλιεργείται η σχέση του, με το κοινό και μέσα από την σχέση αυτή, δυναμώνει το υλικό του, και πράγματι αυτός είναι ο τελικός στόχος, οι πρόβες όμως  είναι το χώμα, το λίπασμα,  ο σπόρος,  για το ό,τι θα   ακολουθήσει. Δεν  είναι τυχαίο που ένα κοινό χαρακτηριστικό ενώνει τους  δημιουργούς- σκηνοθέτες και ηθοποιούς  του  είδους αυτού, της μακρόχρονης πρόβας, όχι  γιατί έχουν ένα είδος παραξενιάς, ή εμμονής,   αλλά γιατί   βίωσαν και επιθυμούν να βιώσουν  ξανά τις  ανακαλύψεις, αποκαλύψεις, και αναδύσεις που προκύπτουν από   την διαδικασία αυτή.  Αυτοί λοιπόν οι άνθρωποι, έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Έχουν ενδιαφερθεί, σπουδάσει και ασχοληθεί με όλες τις τέχνες, ζωγραφική, μουσική, χορό,  αλλά και με την φιλοσοφία,  την κοινωνιολογία και   την σύγχρονη επιστήμη. Έτσι αντιμετώπισαν τα θέατρο ως πορεία γνώσης,  αιώνια σπουδή, έρευνα και  εννοιολογική και  αισθητική  πρόταση, δικών τους αναζητήσεων και  ερωτημάτων για   την ύπαρξη   και το σύμπαν. Από  τον μικρόκοσμο στο μακρόκοσμο  και vice versa. Oι  ‘Répétitions  είναι η εναλλακτική πρόταση για το θέατρο, που τροφοδότησε, την σύγχρονη  σκηνική και εικαστική έκφραση.

Ο  Georgio Srtehler την αποκάλεσε    LA PROVA INFINITA  δηλαδή η ατέρμονη  δοκιμή. Αυτό  αποδεικνύει ότι τοποθετούσε  την πρόβα  (répétition  et  epreuve )  στην κορυφή  της πυραμίδας  της   καλλιτεχνικής του  δημιουργίας και εμπειρίας στο θέατρο. Παράδειγμα  οι πρόβες  του  Cosi fan tutte του Μότσαρτ που θέλησε με αυτές να εγκαινιάσει εκ νέου   το  Μικρό θέατρο – Piccolo Theatro– στο  Μιλάνο. Στο βιβλίο του Ρουμάνου  θεατράνθρωπου Georges Banu, αναφέρεται στο σημείο αυτό, σχετικά με την σημασία  που έδινε ο  Georgio Strehler στις πρόβες, ότι απομονώθηκε πριν αρχίσει τις πρόβες του  συγκεκριμένου έργου , με σκοπό να ξεχάσει αν είναι δυνατόν   και όσο περισσότερο γίνεται και όσο μπορούσε, να το επιτύχει αυτό, ό, τι είχε  μέχρι τότε γνωρίσει καθώς και  τις επιδεξιότητες του επίσης και να μείνει μόνος, άδειος, μακριά από όλα, με το κείμενο και μουσική του Μότσαρτ και με ένα άδειο λευκό χαρτί. Ο καλλιτέχνης ζητά  να γεννήσει έναν καινούργιο κόσμο- κάθε φορά να αναδυθεί από μέσα του κάτι άγνωστο να τον αφοπλίσει και τον  ίδιον  αυτό  το κάτι – και  για να το επιτύχει αυτό  εφευρίσκει τρόπους  να τιθασεύσει τον εαυτόν του και τις ευκολίες του. Η ερμηνεία κάθε φορά  ενός κειμένου,  ενός  μουσικού κομματιού, ενός λιμπρέτου, ενός ποιήματος, είναι η δυσκολότερη τέχνη. Χρειάζεται χρόνος όχι για να το  προσεγγίσεις, όσο για να το ανακαλύψεις, να φωτιστείς μέσα σου από αυτό και   να το αφήσεις να σου αποκαλύψει ότι επιμελώς κρύβει. Με την πάροδο των χρόνων ο κόσμος  ξεχνάει – το αντίθετο θα έπρεπε να  συμβαίνει-  από πού έρχεται που καταλήγει; πως βρίσκεται μέσα στο σύμπαν; – που ολοένα και μετακινείται και  διάγουμε μια ζωή σε μια ψεύτικη σταθερότητα που επαναλαμβάνεται σε μια καθημερινότητα αμετάβλητη. Απουσιάζει όμως η συνείδηση που το ίδιο το σύμπαν επιβάλλει  εφ όσον  μας έχει δοθεί (έχουμε ) αυτήν  την δυνατότητα να το αντιλαμβανόμαστε. Οι πρόβες είναι θέατρο μέσα στο θέατρο. Εκεί ο καλλιτέχνης έρχεται σε επαφή με το σύμπαν.

Η πρόβα μοιάζει με ένα πουλί που πετά μέσα στο δωμάτιο και δεν ξέρεις αν  θέλεις να φύγει ή να το κρατήσεις.  Είναι η πιο πρακτική ( μαστορική) και η πιο ποιητική πλευρά, του θεατρικού γίγνεσθαι.

Κλείνω  το σημερινό κείμενο,   με  ένα ποίημα  του ηθοποιού, σκηνοθέτη και ποιητή,   ‘Antoine Vitezαμετάφραστο.

David et Jonathan

Je suis le vicaire de
Courtrai, je suis né dans l’année trente,

j’ai tant aimé ce jeune homme, ils me l’ont arraché,
pendant des heures j’ai pleuré dans ma chambre et puis
ma peine s’est adoucie bien que
jamais jamais je ne puisse oublier son âme et l’odeur de sa peau,
j’enseigne l’italien,
ils m’ont arraché ce jeune homme qui montait me voir dans ma chambre
et c’est depuis ce temps-là depuis les sanglots dans ma chambre que
j’écris des vers obscurs et des mots comme des chants d’oiseaux, à présent
pour qu’on ne puisse plus m’accuser de rien je joue sur les mots, ils ne trouveront plus
jamais personne dans ma chambre de prêtre, j’ai quitté

Roulers et
Bruges maintenant

je suis à
Courtrai j’y fus accueilli comme un poète, mais
je n’enseigne plus la poésie, seulement l’italien et aussi le catéchisme, je préfère
ainsi m’adonner à ma poésie secrète, on saura plus tard qu’elle était grande, on saura tout
de moi, tout, on verra clair dans mon âme, on justifiera
l’obscurité de mon oeuvre, et je serai alors, à la fin du siècle,
sauvé, mais j’ai pleuré dans ma chambre à
Roulers par mes glandes lacrymales, et rien
ne changera en paix cette agonie :
la main de chair blessée, le corps de chair.
Extinction de la passion.

——

Συνεχίζεται.

©Μαρίας Πανούτσου
Στο επόμενο.«Στο εργαστήρι, από την σταδιακή ανάπτυξη μιας ιδέας μέχρι  την παράσταση».

Στην Φώτο. Ο Bertolt  Brecht  και ο   Ekkehard Schall  1956  Berliner Ensemble, σε πρόβα   στο έργο,   Η Ζωή του Γαλιλαίου.

Ενδιαφέρουσες σελίδες.
http://www.alternativestheatrales.be/
https://en.wikipedia.org/wiki/Giorgio_Strehler
https://www.union-theatres-europe.eu/georges_banu
https://en.wikipedia.org/wiki/Ekkehard_Schall
https://en.wikipedia.org/wiki/Antoine_Vitez
https://www.berliner-ensemble.de/en/node/1
http://amis-antoine-vitez.org/info/

Διαβάστε ὀλα κείμενα της Μαρίας Πανούτσου →