Μαρία Πανούτσου, Συναντήσεις [3]

O Θάνατος του Ριχάρδου του ΙΙ πατέρα του Ριχάρδου ΙΙΙ

Ο Ριχάρδος ΙΙΙ

Ο Ριχάρδος Γ’ αποτελεί το τελευταίο έργο μιας τετραλογίας ιστορικών έργων: Ολοκληρώνει ένα δραματικό χρονικό που ξεκίνησε με τον Ερρίκο Δ’ (πρώτο μέρος) και συνεχίστηκε με τον Ερρίκο Δ΄ (δεύτερο μέρος) και τον Ερρίκο E΄ (τρίτο μέρος).

Η τετραλογία έχει κεντρικό θέμα τον Πόλεμο των Ρόδων, τον εμφύλιο πόλεμο που ξέσπασε στην Αγγλία μεταξύ των οίκων του Γιορκ και του Λάνκαστερ από το 1455 έως το 1485 για τη διαδοχή στο θρόνο.

Τα εμβλήματα των δύο οίκων, το λευκό ρόδο για το Γιορκ και το κόκκινο ρόδο για το Λάνκαστερ, έδωσαν το όνομα τους στον Πόλεμο των Ρόδων.

Ο Ριχάρδος Γ’ γράφτηκε το 1591 και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ.

Κεντρική φιγούρα είναι ο καμπούρης και κουτσός Ριχάρδος, δούκας του Γκλόστερ, ο οποίος αναρριχάται στην εξουσία ως Ριχάρδος Γ σκοτώνοντας εχθρούς, συγγενείς, τη γυναίκα του και τους περισσότερους υποστηρικτές του, πριν φτάσει στη μάχη του Μπόσγουορθ (Battle of Bosworth Field ).

Το έργο αρχίζει μ’ ένα μονόλογο, όπου ο ήρωας προλογίζει το έργο, αναλύοντας τον εαυτό του. Πρόκειται για σπάνια περίπτωση όχι μόνο στον Σαίξπηρ, αλλά και στο παγκόσμιο δραματολόγιο. Το αποκρουστικό αυτό τέρας, μ’ όλη τη φρίκη που μας προκαλεί σε κάθε του εμφάνιση, καταφέρνει να κερδίσει το θαυμασμό μας.
Γιατί  δεν κρύβεται,  δεν κρύβει τις προθέσεις του, μας  γοητεύει και  μας κάνει συνεργούς καθώς  παρακολουθούμε την  αναρρίχηση και την πτώση του.

Ο βασιλιάς Εδουάρδος Δ’ είναι βαριά άρρωστος κι ο αδελφός του Ριχάρδος,( ο ήρωας μας)   δούκας του Γκλόστερ, εποφθαλμιά το θρόνο.

Ο Ριχάρδος σχεδιάζει να στρέψει τον Εδουάρδο Δ’ εναντίον του άλλου αδελφού τους, του Γεωργίου, δούκα του Κλάρενς, ώστε ο ίδιος να καταλάβει το θρόνο.Τελικά, ο Γεώργιος συλλαμβάνεται με την κατηγορία της εθνικής προδοσίας.

Η ανηθικότητα του Ριχάρδου ξεπερνάει τα όρια, ιδίως όταν κυνηγά την Άννα, χήρα του Εδουάρδου, πρίγκιπα της Ουαλίας.

Ο δούκας του Γκλόστερ, σκανδαλωδώς, δεν αφήνει καν τη νεκρώσιμη ακολουθία του Ερρίκου Στ’ να σταθεί εμπόδιο στα σχέδια του. Εκμεταλλεύεται το ευάλωτο της  Λαίδης Άννας για να διαλύσει τις αντιστάσεις της.  Τελικά, καταφέρνει να φλερτάρει την Άννα, λέγοντας της μάλιστα ότι σκότωσε τον άντρα της επειδή την αγαπούσε. Η Lady Anne Neville είναι η χήρα του πρίγκιπα Edward και η νύφη του αείμνηστου βασιλιά Henry VI. Παρόλο που ξέρει ότι ο Ριχάρδος  είναι ο υπεύθυνος για τους θανάτους του συζύγου και του πεθερού της , αφήνεται   στα χέρια  του. Ο  Συγγραφέας μας δείχνει ότι μέσα στην απέχθεια και την αδυναμία της υπάρχει δείγμα  ότι  γοητεύτηκε  από την  άμεση- φανερή-  φθονερή προσωπικότητα του  Ριχάρδου. Και τα δυο πρόσωπο είναι  υπαρκτά ιστορικά πρόσωπα και όχι πλάσματα της φαντασίας του συγγραφέα.

Όταν ο βασιλιάς Εδουάρδος Δ’ πεθαίνει, αναζωπυρώνονται οι βλέψεις του δούκα του Γκλόστερ για το θρόνο. Χωρίς ν’ αφήνει τίποτε στην τύχη, σχεδιάζει το θάνατο του αδελφού του Κλάρενς ( ο Γεώργιος, δούκας του Κλάρενς) στον Πύργο του Λονδίνου από πνιγμό σ’ ένα βαρέλι κρασί.

Έτσι, ο δούκας του Γκλόστερ θα κληθεί ν’ αναλάβει το θρόνο έως ότου ο Εδουάρδος Ε’, γιος και διάδοχος του Εδουάρδου Δ’, φτάσει σε ηλικία να κυβερνήσει.

Ο Μπάκινγχαμ και ο Ριχάρδος Γ’ στέλνουν τους γιους της βασίλισσας Ελισάβετ, Γκρέι και Ντόρσετ, στο κάστρο του Πόμφρετ. Η βασίλισσα Ελισάβετ κι ο γιος της Ριχάρδος (δούκας του Γιορκ) κρύβονται. Υπό το πρόσχημα της προστασίας, ο Ριχάρδος βάζει τον Εδουάρδο Ε’ (πρίγκιπα της Ουαλίας) και τον αδελφό του, δούκα του Γιορκ, να μείνουν στον Πύργο του Λονδίνου, όπου έχουν δολοφονηθεί ο Γκλόστερ, ο Ερρίκος Στ’ και ο Γεώργιος. Ο Ριχάρδος Γ’ φυλακίζει τους συγγενείς της χήρας του Εδουάρδου Ρίβερς, Βον και Γκρέι, που παραμένουν πιστοί στον Εδουάρδο και οι οποίοι τελικά αποκεφαλίζονται στο κάστρο του Πόμφρετ.

Στον Πύργο του Λονδίνου, ο Ριχάρδος Γ’ αποκεφαλίζει τον λόρδο Χέιστινγκς με την κατηγορία της εθνικής προδοσίας. Χωρίς την υπεράσπιση των λόρδων πια, ο Ριχάρδος Γ’ βάζει τον Μπάκινγχαμ να διαδώσει φήμες ότι ο βασιλιάς Εδουάρδος Δ’ και τα παιδιά του είναι νόθα. Ο Ριχάρδος οργανώνει να του παραδοθεί δημόσια το στέμμα, προσποιούμενος μάλιστα ότι διστάζει ν’ αναλάβει τη βασιλεία.

Αν άφησα  να  τρέξει λίγο  η πλοκλη  του έργου ( δράσεις) ήθελα να φανεί αυτό που ο συγγραφέας επιδίωκε με  τα έργα αυτά να δείξει τις  εγκληματικές πράξεις  που  συνόδευε την εξουσία.  Τα ονόματα της δράσης και  τα αξιώματά τους  είναι  το εφιαλτικό   των πράξεων αλλά  εδώ και την μαστοριά  του  Σαίξπηρ, Πως  κατορθώνει σε ένα  τόσο  δυσάρεστο και  βαρετό θέμα και πλοκή να δημιουργήσει ένα  μοναδικό  δοκίμιο -θεατρικό έργο -ποίημα,   άφταστης λογοτεχνικής   αξίας, με θέμα  την παραμόρφωση που δημιουργεί η εξουσία στον άνθρωπο.

Το έργο Ριχάρδος Γ΄ μας  ενημερώνει  μεθοδικά  για  την πορεία  της εξουσίας και τα σημάδια της, στην ιστορία.

Το να διαβάσεις  κανείς το κείμενο  μεταφρασμένο ή  ακόμη καλύτερα και μέρος του  με την βοήθεια  λεξικού ή άλλου βοηθήματος στην γλώσσα  που γράφτηκε στην γλώσσα του Σαίξπηρ  είναι  μια πράξη σεβασμού  σε έναν  μεγάλο  συγγραφέα σε μια σημαντικών δική μας ΣΥΝΆΝΤΗΣΗ.

Επίλογος

Ριχάρδος  ο ΙΙΙ.  Ένα ρεαλιστικό, προφητικό έργο γραμμένο με λυρισμό και χιούμορ που το μετατρέπει  σε σύγχρονο θεατρικό έργο δράσης.

Στον Ερρίκο  τον Στ΄ στο γ’  μέρος εμφανίζεται ο Γκλόστερ  ο μετέπειτα βασιλιάς Ριχάρδος ο ΙΙΙ και λέει:

Ι have no brother,
am like no brother;.
And this word ‘love,’
which greybeards call divine,.

Be resident in men like one another. And not in me: I am myself alone.

( Ελεύθερη μετάφραση ενδεικτική )

Δεν  έχω  αδελφό.
Είναι σαν ν α μην έχω  αδελφό.
Και αυτή η λέξη  αγάπη  που οι γκρίζες γενειάδες  αποκαλούν  θεϊκή.

Εσείς ζείστε  με τους ανθρώπους
Ο  ένα με τον άλλον

Όχι  εγώ.
Εγώ είμαι με τον εαυτόν μου

Θα κλείσω το  γ΄ και τελευταίο μέρος  αυτού του  σημειώματος με ένα ερώτημα που έχει ειπωθεί ήδη πολλές φορές μήπως η ιστορία είναι πιο ενδιαφέρουσα από το  θεατρικό έργο  τέχνης   με  την έννοια ότι  στην Ιστορία   της  Αγγλίας  ως παράδειγμα,   ο Ριχάρδος ο τρίτος δεν είναι ο ακριβώς ο διαβολικός άρχων του  Σαίξπηρ αλλά μία ακόμη πολύ ενδιαφέρουσα  σύγχρονη ιστορική προσωπικότητα.

*

©Μαρία Πανούτσου

Διαβάστε ὀλα κείμενα της Μαρίας Πανούτσου →