Κώστας Π. Δάρμος, «Ρούπερτ Μπρουκ -Ένας Άγγλος ποιητής πεθαίνει στο Αιγαίο» -προδημοσίευση

Από το υπό έκδοση βιβλίο.

Νόελ Ολίβιε (γιατρίνα, εξαδέλφη του ηθοποιού), Μέϊτλαντ Ράντφορντ (γιατρός-συγγραφέας), Βιρτζίνια Γουλφ και Ρούπερτ Μπρουκ στα 1911.

fav-3

Οι διακοπές στη «ανεμόεσσα» Σκύρο το καλοκαίρι του 2005, στάθηκαν η αφορμή γι’αυτό το βιβλιαράκι. Ένας καλός φίλος μου, αριστερίζων και απείθαρχος αξιωματικός της Αεροπορίας (υπάρχει κι αυτό το είδος), εξόριστος εκεί πριν 20 τόσα χρόνια, μου είχε επισημάνει την ύπαρξή του Μπρουκ, αλλά εγώ πολύ νεότερος τότε και αδιάφορος γι’ αυτά δεν έδωσα σημασία και το ξέχασα γρήγορα.
Το άγαλμα του ρωμαλέου γυμνού άντρα που δεσπόζει στην κορυφή ενός περίοπτου λόφου της χώρας και ο τάφος στον έρημο παραθαλάσσιο ελαιώνα με το συγκινητικό επίγραμμα οδήγησαν σε μια πρώτη πρόχειρη έρευνα καρπό μιας αυθόρμητης περιέργειας που αποκάλυψε μια γοητευτικά ιδιόρρυθμη και πολυσχιδή προσωπικότητα  με εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Αν είναι να πεθάνω, σκεφτείτε μόνο αυτό για μένα
Υπάρχει μια γωνιά ενός ξένου λιβαδιού
Αυτή είναι για πάντα Αγγλία. Έτσι θα είναι.
Σ’αυτή την πλούσια γη, μια σκόνη πιο πλούσια σφραγισμένη.
Μια σκόνη που η Αγγλία γέννησε, σχημάτισε, μύησε.
Της έδωσε κάποτε τα άνθη της να αγαπήσει, τους δρόμους της να περιπλανηθεί
Σώμα αγγλικό, που ανάπνευσε αγγλικό αέρα,
Που πλύθηκε απ’τα ποτάμια, ευλογήθηκε από ήλιους της πατρίδας.
Και σκεφτείτε, αυτή η καρδιά, με όλο το κακό πεταμένο μακριά,
Ένας παλμός στο αιώνιο πνεύμα, τίποτα λιγότερο
Δίνει κάπου πίσω τις σκέψεις που η Αγγλία έδωσε
Τις εικόνες και τους ήχους της, όνειρα ευτυχισμένα όπως η ημέρα της
Και γέλιο, μαθημένο από φίλους και ευγένεια
Στις καρδιές με ειρήνη, κάτω από αγγλικό ουρανό”.

Tο προφητικό σονέτο «Ο στρατιώτης» που αρχικά τιτλοφορήθηκε «Ο νεοσύλλεκτος», πέμπτο κομμάτι της ποιητικής συλλογής που ονομάστηκε «1914», χαράχτηκε στον τάφο τουRupertbrookeκαι πρωτοδημοσιεύτηκε στους «New Numbers» τον Γενάρη του 1915. Ακούστηκε δημόσια για πρώτη φορά την ίδια χρονιά από τον πρωθιερέα William Ralph Inge από τον άμβωνα του καθεδρικού του Αγίου Παύλου. Διόλου τυχαίος αυτός ο εξαιρετικής λογιοσύνης παπάς, βυθισμένος στις μελέτες της νεοπλατωνικής φιλοσοφίας και του χριστιανικού μυστικισμού, διάλεξε αυτό το θανατολατρικό ποίημα για να στολίσει το πασχαλιάτικο κήρυγμα. Οι εκλεπτυσμένοι Αγγλικανοί κληρικοί, που δεν έπαυαν να είναι κι αυτοί ιερείς μιας κυβερνητικής Εκκλησίας, δεν υστερούσαν σε καθεστωτικό πατριωτισμό την εποχή της κραταιής βρετανικής Αυτοκρατορίας από τους αρειμάνιους Βαλκάνιους ορθοδόξους συναδέλφους τους και το πατριωτικό ποίημα του «ωραιότερου νέου στην Αγγλία» και φέρελπι έφεδρου αξιωματικού του Βασιλικού Ναυτικού, αποτέλεσε ένα εγερτήριο σάλπισμα για τον σε εξέλιξη παγκόσμιο πόλεμο, που ήχησε στον μητροπολιτικό ναό της γηραιάς Αλβιόνος και δημοσιεύτηκε την επόμενη στους λονδρέζικους Τάϊμς. Άλλωστε τον παπά είχε διορίσει σε αυτήν την επίζηλη θέση ο ίδιος ο πρωθυπουργός Asquith σαν άλλος βυζαντινός αυτοκράτορας. Τραγική ειρωνεία το θέλησε ο σαλπιγκτής να πεθάνει 19 ημέρες μετά στις 23 Απριλίου άδοξα από τσίμπημα κουνουπιού, πλέοντας προς μιαν άλλη «ανεμόεσσα», τη Λήμνο όπου δεν έφτασε ποτέ, ημέρα που θεωρείται πως γεννήθηκε ο Σαίξπηρ. Από τύχη καλή το πλοίο είχε προσαράξει στη στεριά, κι αντί ο ποιητής να ριχτεί στα σκυλόψαρα όπως συνηθιζόταν, θάφτηκε προνομιακά στη χαλικώδη γη της Σκύρου, στο νησί που κυλά τα λιγοστά νερά του ένας λιλιπούτειος Κηφισός, υγρός σύνδεσμός της με την αρχαία Αθήνα. Η προφητεία του Μπρούκ εκπληρώθηκε στο πρώτο της μόνο σκέλος αφού το ξένο λιβάδι της σκυρώδους νήσου δεν υπήρξε ποτέ του γόνιμο.

Ο Ρούπερτ Μπρούκ, γυιός του William Parker Brooke και της Μαίρης Ρουθ Cotterill. γεννήθηκε στις 3 Αυγούστου του 1887 στον αριθμό 5 της οδού Hillmorton στο Rugby του Warwickshire, πόλη της Νότιας κεντρικής Αγλίας πάνω στον ποταμό Άβον με σημερινό πληθυσμό γύρω στις 60.000 κατοίκους. Όχι άσημη, η μικρή αυτή πόλη στην οποία γεννήθηκε το αγγλικό ποδόσφαιρο, το περίφημο όσο και βίαιο ράγκμπυ. Κάθε τόπος έχει και τον μύθο του που επηρεάζει υποδόρια τους κατοίκους του, τους εμπνέει ή τους αποδυναμώνει, χωρίς ίσως ποτέ να το αντιληφθούν. Η παράδοση θέλει το παιχνίδι να εφευρέθηκε από William Webb Ellis το 1823 στο σχολείο της πόλης που είναι ένα από τα παλαιότερα και με μεγάλο γόητρο δημόσιο σχολεία της Αγγλίας. Εδώ φοίτησε και ο συγγραφέας των φημισμένων «Σχολικών χρόνων του Tom Brown (1857), ο Thomas Hughes που εμπνεύστηκε από τη δική του μαθητική ζωή και που με τη σειρά του άσκησε επιρροή στο αγγλικό σχολικό σύστημα μέσω του πολυδιαβασμένου του βιβλίου. Στα αγγλικά σχολεία περίσσευαν οι πολύπλευρες δραστηριότητες που κοινωνικοποιούσαν τους μαθητές. Μια από αυτές ήταν και το παιχνίδι «Λαγός και σκυλιά», που παίχτηκε πολύ νωρίς στο Rugby το 1837.

Ο τάφος του ποιητή στη Σκύρο

Ο τάφος του ποιητή στη Σκύρο

Πρώτη δασκάλα του μικρού ήταν η κλασσική γκουβερνάντα και ύστερα ο Ρούπερτ γράφτηκε στο Hillbrow Preparatory School. Ο εκπαιδευτικός πατέρας του που δίδασκε κλασσικούς στο School Field Rugby Public School, φρόντισε ώστε ο γυιός του που το 1901 φοίτησε στο σχολείο του γονιού του, να πάρει καλή παιδεία. Ο μικρός εξελίχθηκε σε έναν ψηλό ωραίο έφηβο θαυμαζόμενο για την ομορφιά του αλλά και για το μυαλό του. To καλοκαίρι στην παραλία του Αγίου Ives στην Κορνουάλη ο Ρούπερτ έπαιζε με την Βιρτζίνια Στέφεν τη διάσημη μετά Γουλφ και την αδελφή της τη μετέπειτα ζωγράφο Βανέσσα Μπέλλ. Αργότερα θα κολυμπούσαν κρυφά μαζί γυμνοί με τη συγγραφέα σε μια λιμνούλα του ποταμού Καμ, που φαίνεται πως το νερό την τραβούσε κοντά του γιατί αυτοκτόνησε πριν πατήσει τα 60 της, πέφτοντας φορτωμένη με πέτρες, στα παγωμένα νερά του ποταμού Ουζ. Από μαθητής έγραφε ποίηση παίρνοντας δυο σχολικά βραβεία. Στο Rugby, ο Ρούπερτ έγινε φίλος του Hugh Dalton, μελλοντικού υπουργού οικονομικών του μεταπολεμικού πρωθυπουργού των Εργατικών, Άτλυ. Οι δυο τους βοήθησαν να στηθεί η Carbonari Society που τα μέλη της συζητούσαν μεταξύ άλλων για Τέχνη και πολιτική. Αυτήν την περίοδο ο Μπρουκ απόκτησε ενδιαφέρον για τον σοσιαλισμό και για το θέατρο και έγινε πρόεδρος ή μέλος των νεανικών ριζοσπαστικών πανεπιστημιακών κοινοτήτων, λεσχών ή αδελφοτήτων, των «Καρμπονάρων», των «Αιρετικών» και των «Φαβιανών». Στο Ράγκμπυ υποστήριζε με ζέση τους Εργατικούς. Σε ένα γράμμα του που γράφτηκε τον Δεκέμβρη του 1907 στον αδελφό της μάνας του Clement C.Cotterill, που χρημάτισε διευθυντής στο Fettes College, τον ευχαριστεί για το βιβλίο του «Ανθρώπινη Δικαιοσύνη για εκείνους που είναι στον πάτο. Μια έκκληση γι’αυτούς που είναι στην κορυφή». Σε αυτό το γράμμα, είναι εμφανής η διάθεσή του να ικανοποιήσει τον προφανώς σοσιαλιστή θείο, γι’ αυτό και σημειώνει πως προτρέπει τους προοδευτικούς φίλους του να αποκτήσουν μια πιο ανθρωπιστική ματιά των πραγμάτων. Προβληματίζεται για το ότι ενώ οι σοσιαλιστικές ιδέες επεκτείνονται στην Οξφόρδη και στο Καίμπριτζ, οι υποστηρικτές τους έχουν την τάση να τις εμφανίζουν ως ένα ατομικιστικό οικονομικό σύστημα, συγχέοντας τα μέσα με τον σκοπό. Ο υποχρεωτικός μισθός διαβίωσης για παράδειγμα, δεν είναι το τέρμα των επιδιώξεων αλλά μια καλή αρχή. Κριτικάρει ακόμη και τον μετέπειτα Νομπελίστα Μπέρναρ Σω, που μάχιμος σοσιαλιστής έδινε διαλέξεις όπου μπορούσε, επειδή σε μια ομιλία του στο Πανεπιστήμιο πρότεινε κάθε κοινωνική τάξη να έχει το κόμμα της στην Βουλή που θα παλεύει για τα συμφέροντά της. Αδυνατώντας να κατανοήσει την μαρξιστική αυτή άποψη του σοσιαλισμού, ο Μπρουκ που διαπνεόταν προφανώς από μια πιο γενική αστικοφιλελεύθερη ουμανιστική θεώρηση, την βρήκε εγωϊστική, περιχαρακωμένη και ανίκανη να εμπνεύσει. Ο ανιψιός ανησυχεί γιατί οι φίλοι του παίρνουν ως δεδομένο πως όλοι οι πλούσιοι, οι συντηρητικοί και ακόμη και οι περισσότεροι Φιλελεύθεροι είναι άκαρδοι παλιάνθρωποι. Ευχαριστεί τον θείο του γιατί στο βιβλίο του επιβεβαιώνει και τη δική του αντίληψη πως όλοι μπορούν να έχουν μέσα τους την καλοσύνη. Τον πληροφορεί πως στην προσπάθειά του να σφυρηλατήσει αυτήν την ιδέα στους σοσιαλιστές φίλους του προσκρούει στην προκατάληψη του έξυπνου ανθρώπου που είναι χειρότερη από αυτήν ενός χλιαρού αδιάφορου.

Η μαρτυρία του Hugh Dalton της “Cambridge University Fabian Society”, συμπληρώνει την εικόνα που μπορούμε να σχηματίσουμε για τον «σοσιαλιστή» Μπρουκ. «Ήλθε θυμάμαι, και μου είπε ‘δεν είμαι το είδος του σοσιαλιστή σας. Είμαι ένα είδος William Morris αλλά θέλω να προσχωρήσω στην κοινωνία σας ως συνεργαζόμενος.’ Έγινε πλήρες μέλος έναν χρόνο αργότερα….». Ο Morris που μνημονεύει ο Μπρουκ, ήταν μια ξεχωριστή μορφή, ακτιβιστή σοσιαλιστή διανοούμενου, ζωγράφου, αρχιτέκτονα συγγραφέα και εκδότη. Είναι ζήτημα πάντως το αν ο Μπρουκ ασπαζόταν σε μεγάλο βαθμό τις ιδέες του. Ο Dalton πάντως καταγράφει τον ενθουσιασμό του Μπρουκ ως μέλους των Φαβιανιστών, και αναφέρεται στις ατέλειωτες παθιασμένες νυκτερινές συζητήσεις τους μέχρι την αυγή στη διάρκεια των περιπάτων τους στις όχθες του ποταμού Καμ.
To ειδύλλιο του Μπρουκ με τον σοσιαλισμό δεν κράτησε πολύ. Συμβαίνει συχνά οι νέοι να ασπάζονται τις «προοδευτικές» ιδέες για να εκτονώσουν κάποια ανατρεπτική διάθεση που συσσωρεύεται μέσα τους, παρασυρόμενοι και από το γεγονός πως τα καλύτερα παιδιά, οι φίλοι που θαυμάζουν, στρατεύονται στις σοσιαλιστικές όχθες. Με το πέρασμα του χρόνου ο Μπρουκ συντηρητικοποιήθηκε προτού νοικοκυρευτεί, κάπως πρόωρα δηλαδή, αφού συνήθως αυτό συμβαίνει μετά τα 30. Στα πλαίσια αυτής της αποστασιοποίησης από το προοδευτικό του παρελθόν πρέπει να εντάξουμε και την εθελούσια ενθουσιώδη στράτευσή του, σε μια Αγγλία που έβραζε από ιδεολογικές συγκρούσεις με ένα μεγάλο ειρηνιστικό κίνημα στους κόλπους των εργατών και των διανοουμένων. Ο Μπρουκ πήρε θέση στην αντίπερα όχθη, θέση που ήταν σύμφωνη και με την ταξική του προέλευση και με τον αντικομφορμισμό της τυχοδιωκτικής ονειροφαντασίας της περιπλάνησης που είχε ήδη αναπτύξει […]

*

©Κώστας Π. Δάρμος
Φωτογραφίες από Wikipedia Commons

vintage_under2