Σωτήρης Παστάκας, Αποκαΐδια: Ὁ μύθος τοῦ ἀπολεσθέντος κέντρου, π.χ. ἡ Λάρισα

Αρχείο 05/08/2016

favicon
«Τὸ πρωτάθλημα τῆς περιόδου 1987-1988 ἦταν τὸ 29ο ποὺ διεξήχθη σὲ μορφὴ ἐθνικῆς κατηγορίας καὶ τὸ 9ο ἀπὸ καταβολῆς τοῦ ἐπαγγελματικοῦ ποδοσφαίρου. Τὸ κατέκτησε ἡ Λάρισα γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἱστορία της τερματίζοντας τρεῖς βαθμοὺς μπροστὰ ἀπὸ τὴ δεύτερη ΑΕΚ. Ἡ Λάρισα εἶχε προπονητὴ τὸν Γιάτσεκ Γκμόχ, ἐνῶ στὴ σύνθεσή της ὑπῆρχαν παῖκτες ὅπως ὁ Βασίλης Καραπιάλης καὶ ὁ Γιῶργος Μητσιμπόνας. Ἦταν ἡ πρώτη καὶ μοναδικὴ μέχρι στιγμῆς κατάκτηση τοῦ πρωταθλήματος ἀπὸ ἐπαρχιακὴ ὁμάδα». Ἡ ἔννοια τοῦ «κέντρου» γιὰ μένα, ἔφηβο ποδοσφαιρόφιλο, ἦταν καθαρὰ οἱ ὁμάδες τῶν Ἀθηνῶν ποὺ μοιράζονταν μεταξύ τους τίτλους, κύπελλα καὶ πρωταθλήματα.

Ἀργότερα, ἡ ἔννοια «κέντρο» ἀπέκτησε κι ἄλλα χαρακτηριστικά: ἔγινε τὸ κέντρο ἀποφάσεων, μιὰ ἡγετικὴ ὁμάδα ποὺ κατευθύνει τὶς τύχες τῆς χώρας σὲ διάφορους τομεῖς κι ἔτσι ἀνακάλυψα καὶ τὸ «κέντρο» τῆς Λογοτεχνίας μας: ἄνθρωποι ποὺ κρατᾶν τὶς ἀξίες τῆς Λογοτεχνίας μας στὰ χέρια τους. Λίγοι ἄνθρωποι ποὺ ἀποφασίζουν σὲ ποιὰ κατεύθυνση θὰ πάει ἡ ποίηση, ἡ πεζογραφία τοῦ τόπου σὲ βάθος τριακονταετίας. Μετὰ ὁ θαυμασμὸς γι’ αὐτοὺς τοὺς φωτισμένους ἀνθρώπους μετατράπηκε σὲ ἀπογοήτευση, καθὼς ἀνακάλυψα πὼς αὐτὸ τὸ κέντρο ἐξουσίας στὴ Λογοτεχνία ἀσχολιόταν μὲ πολὺ ἁπλὰ καὶ τετριμμένα πράγματα: νὰ μοιράσει χορηγίες, ὑποτροφίες καὶ βραβεῖα, νὰ καταρτίσει λίστες μὲ ταξιδιῶτες τοῦ λογοτεχνικοῦ τουρισμοῦ, κι ἀκόμα χειρότερα, νὰ συντάξει λίστες ἀνεπιθύμητων. Ἡ ἀπογοήτευσή μου πλέον, μετατράπηκε σὲ ἀποστροφή.

Μὲ τὴν ἔκρηξη τῶν ἱστολογίων τὸ 2005, μὲ κορυφὴ τὸ 2007, ὁπότε καταλάβαμε καὶ τὴν δύναμή μας (τὸ ἔτος 2007 σηματοδοτεῖ τὴν προσπέραση τῶν ἠλεκτρονικῶν μέσων ἔναντι τῶν ἐντύπων, καὶ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος ἡ διεξοδικὴ συζήτηση τοῦ ἱστορικοῦ γεγονότος), πιστέψαμε τοὺς προφῆτες τῆς παγκοσμιοποίησης, ποὺ φώναζαν χρόνια πρὶν πὼς «τὸ κέντρο πέθανε». Πράγματι ἡ διασπορὰ τῶν πληροφοριῶν, ἡ «ἐξουσία» μιᾶς παρέας, θὰ μποροῦσε νὰ συντελεστεῖ ἀπὸ ἕνα ὁποιοδήποτε σημεῖο τοῦ πλανήτη Γῆ: εὔθυμοι ἀλαζόνες γίναμε μαθητές τους κι ἔνθερμοι ὀπαδοὶ τῆς κατάρρευσης τοῦ «κέντρου» καθὼς χίλια λουλούδια ἄνθιζαν γύρω μας κάθε μέρα.

Δυνατοὶ ἀπὸ αὐτὴ τὴν πεποίθηση ἐγκαταλείψαμε τὸ κέντρο (μὲ τὴν ἔννοια τῆς πρωτεύουσας) καὶ σκορπίσαμε κατὰ χιλιάδες στὴν περιφέρεια καταγωγῆς μας ἢ ἀπὸ ἔρωτα σὲ κάποια ἄλλη. Μετὰ λύπης ἀντιληφθήκαμε, μόλις ξυπνήσαμε, πὼς τὸ «κέντρο, ναί, εἶχε χαθεῖ», ὄχι ἐπειδὴ ἔπεσε, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἀφομοίωσε ὅλη τὴν ἑλληνικὴ περιφέρεια. Ἂν σοῦ κλείσουν τὰ μάτια καὶ σ’ ἀφήσουν κάπου, δὲν θὰ μπορέσεις νὰ ἀναγνωρίσεις τὸν τόπο: ὅλες οἱ πόλεις μας ὄχι ἁπλῶς μοιάζουν –ἔγιναν ἕνα τεράστιο ἀθηναϊκὸ προάστιο. Ἡ ἴδια ἀσχήμια καὶ κακογουστιὰ ὅπου κι ἂν γυρίσεις τὸ βλέμμα σου. Ὁποιαδήποτε «πράξη» ἀντιμετωπίζεται μὲ καχυποψία: σὲ λοιδοροῦν καὶ τοὺς βρίσκεις ἀπέναντι, ἐσὺ ποὺ ἦρθες νὰ ταράξεις τὴν ἡσυχία τους. Ὁ Γιργος Βουλγαράκης μάνατζερ τῆς ὑποψηφιότητας τῆς Λάρισας ὡς Εὐρωπαϊκῆς πρωτεύουσας γιὰ τὸ 2021, στὴν ἔναρξη τῶν ἐργασιῶν τὸ διατύπωσε πολὺ ὡραῖα: ξιόλογοι νθρωποι πο δν γνωρίζονται μεταξύ τους. Τ πολιτιστικ δυναμικό της πόλης γνοε πιδεικτικά τος συντελεστές του. Ο ποιητς δν συνομιλον μ τος ζωγράφους. Οζωγράφοι μ τος μουσικούς. Ο μουσικο μ τος θοποιος κι ναλλάξ. καθένας μόνος του σ’ ατν τν πόλη (ν κα τ πι σωστ θ ταν « καθένας μόνος του ναντίον λων»), κι λοι μ τ βλέμματα ν λληθωρίζουν στ«κέντρο». 

Ὅσο ἐμεῖς λοιπόν, προσπαθούσαμε νὰ καταγράψουμε τὸ λογοτεχνικὸ δυναμικό τῆς πόλης (ποιητές, πεζογράφους, κριτικούς), χωρὶς καμία ἀπολύτως ἐξαίρεση γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἱστορία τῆς Λάρισας, έχοντας λάβει εκ των προτέρων υπόψη μας τὴν καχυποψία καὶ τὸν τοπικὸ παραγοντισμό (ο καθένας μας θεωρεί τον εαυτό του «κεφάλαιο» για την πόλη μας), καταλάβαμε πως είχαμε να κάνουμε με ένα πλούσιο έργο τριών γενιών λογοτεχνών. Σᾶς παραδίδουμε λοιπόν, με υπερηφάνεια το  ἀποτέλεσμα τῶν συνεργασιῶν ποὺ καταδεικνύει μια συνεχή παρουσία των Λαρισαίων στην Ελληνική Λογοτεχνία. Ας σημειώσουμε πως η ίδρυση της «Θράκας» της οποίας υπήρξαμε εμπνευστές και συντάκτες έρχεται να συνεχίσει μια μακρά παράδοση της πόλης στα  Λογοτεχνικά περιοδικά (Προσανατολισμοί, Σπαρμός, Γραφή).  Το τοπίο συμπληρώνει η πρόσφατη έκδοση του ηλεκτρονικού περιοδικού φύλλου επιλεγμένης λογοτεχνίας «Φτερά Χήνας» καθώς και οι ποικίλες εκδηλώσεις και παρουσιάσεις βιβλίων με κορωνίδες τη διοργάνωση του «Πανθεσσαλικού Φεστιβάλ Ποίησης» στις 21 Μαρτίου (με την επάνοδό μου στη γενέθλια πόλη το 2013), και τον κύκλο ποιητικής αυτογνωσίας «Οι Ολύμπιοι», κάθε καλοκαίρι στη Ραψάνη.

Οι λογοτέχνες της Λάρισας έλκουν στην πλειοψηφία τους την καταγωγή από τους ποιητές της ονομαζόμενης «Σχολής Θεσσαλονίκης», με προτίμηση στην απογυμνωμένη έκφραση και την ανάδειξη ταπεινών θεμάτων ως άξια αναφοράς. Από κει και πέρα, φυσικά, όπως και οι σύγχρονοι τους έλληνες λογοτέχνες, διαφοροποιούνται αρκετά ως προς τα εκφραστικά τους μέσα και τα ζητήματα αισθητικής. Δεν αποτελούν προς στιγμήν, μια συγκεκριμένη λογοτεχνική πρόταση, και ξεχωρίζουν ως μονάδες και μόνον. Έτσι, για όλους τους λόγους που αναφέραμε πιο πάνω, η λογοτεχνία τους δεν είναι περιφερειακή αλλά κεντρική με την έννοια του απολεσθέντος «κέντρου».

Μου έλεγε μια φίλη στο ραδιόφωνο πως η Λάρισα δεν έχει ένα καλό εστιατόριο να προσκαλέσεις τους επίσημους επισκέπτες της, να τους δεξιωθείς και να τους τιμήσεις. Οι Λαρισαίοι πολίτες προτιμούν να κατέβουν να φάνε στα εστιατόρια της πρωτεύουσας τα σαββατοκύριακα και όχι να στηρίξουν ένα εστιατόριο αξιώσεων στην πόλη τους. Ευτυχώς, στη Λογοτεχνία δεν συμβαίνει το ίδιο. Όλοι εμείς δεξιωνόμαστε τον εαυτό μας πλουσιοπάροχα κάθε βράδυ.

*

©Σωτήρης Παστάκας

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε