στάχτες

Αριστούλα Δάλλη, Οι κόρες της Δήμητρας, εκδόσεις, Βακχικόν

Η πορεία προς την κάθαρση

Η Αριστούλα Δάλλη εμφανίζεται με τη δεύτερη συλλογή διηγημάτων της, δύο χρόνια αργότερα από την πρώτη της προσωπική εκδοτική εμφάνιση (Το δέρμα της φώκιας, εκδ. Βακχικόν). Η συλλογή αποτελείται από σαράντα έξι διηγήματα, κυρίως, μικρής φόρμας. Ο λόγος της λιτός, ισορροπεί μεταξύ ρημάτων κίνησης και επιθέτων με ικανή εικονοποιητική δύναμη. Όπως αναφέρεται και στο οπισθόφυλλο, η υπαρξιακή αναζήτηση, το συνειδητό και το ασυνείδητο, σύμφωνα με όσα ορίζει η υπαρξιακή φιλοσοφία, την απασχολούν. Ό,τι απωθείται στο ασυνείδητο αναδύεται στο αφηγηματικό σύμπαν της Δάλλη. Προβάλλεται το αλλόκοτο, το ανομολόγητο, το παράδοξο, για να θεραπευθεί,  να αποκατασταθεί η τάξη, να συνδεθεί ο νους με την επιθυμητή παρουσία, για να διαχειριστεί την απουσία, να ελευθερωθεί. Πέρα από το επιστημονικό του υπόβαθρο και την αναφορά του σε ψυχαναλυτικές και φιλοσοφικές θεωρίες, το αφηγηματικό σύμπαν της Δάλλη υπηρετεί την ύψιστη λειτουργία της αφηγηματικής τέχνης, που δεν είναι άλλη από την κάθαρση. Επιπλέον, πέρα από τις θεωρητικές – επιστημονικές συνάψεις, η συγγραφέας εκφράζει κοινωνικές και οικολογικές ανησυχίες για πορεία της ανθρωπότητας και την απουσία της κοινωνικής συνοχής.

Έμμεσα ή άμεσα η απουσία ης δικαιοσύνης αποκαθίσταται στο αφηγηματικό σύμπαν της Δάλλη. Στις ιστορίες της, ζει και αναπνέει ο χώρος όπου ό,τι απωθήθηκε, ό,τι μπορεί να βρίσκεται κρυμμένο πίσω από τις πράξεις των ηρώων ή τις καταστάσεις τις οποίες βιώνουν στο εδώ και στο τώρα, αναδύεται ονειρικά. Παράδοξα ή ψυχαναλυτικά, αρκετές φορές συμβολικά, οι παρουσίες εναλλάσσονται με τις απουσίες, σ’ ένα κοινό σύμπαν. Έτσι το άλογο του πίνακα δραπετεύει, καθώς δεν αντέχει την απουσία τής ευγνωμοσύνης, της αγάπης, της αποδοχής και της ενσυναίσθησης. Ο άγγελος, ως σύμβολο της  ειρήνης και διακριτική παρουσία-απουσία, αφού είναι αντικειμενικά αόρατος και άυλος, πεθαίνει μαζί με την -χαμένη- αθωότητα. Η έγκλειστη για τον φόνο του πατέρα της ηρωίδα, στο διήγημα με τίτλο «Ο Αχυρώνας», ενοχοποιεί το τραύμα της και οπλίζει ασυνείδητα το χέρι της απούσας -δολοφονημένης και κακοποιημένης- μητέρας της για να αποδώσει δικαιοσύνη. Στις «Κόρες της Δήμητρας» το ομότιτλο διήγημα της συλλογής, τα σύμβολα συμμαχούν με το παράδοξο για να καταγγείλουν την αλλαζονική ασέβεια του ανθρώπου απέναντι στη φύση και η απουσία είναι και πάλι ορατή, ενώ ταυτόχρονα εισβάλλει η δεισιδαιμονία, ως απόρροια της ανάγκης του ανθρώπου να αιτιολογήσει, ακόμα και να δικαιολογήσει ό,τι τον ενοχοποιεί. Ομοίως, «Το Φυλλιξώ», στο ομώνυμο διήγημα, εν μέσω δεισιδαιμονιών, θα «εκδικηθεί» όλες τις απουσίες της ζωής της και κυρίως τη δική της, καταδεικνύοντας έμμεσα και μεταφυσικά την αποκατάστασης της ισορροπίας που τείνει να εφαρμόσει το σύμπαν.

Ο τόπος μετακινείται αδιάκοπα, αλλά ποτέ δεν απομακρύνεται από τη φύση. Ο χρόνος τις περισσότερες φορές κινείται ανάδρομα, ωστόσο, κυρίαρχα, λιμνάζει συχνά στο ενδιάμεσο, μεταξύ ύπαρξης και ανυπαρξίας, μεταξύ ζωής και επέκεινα, φλερτάροντας αφηγηματικά με τον μαγικό ρεαλισμό, χωρίς να υποτάσσεται απαραίτητα. Τα διηγήματα «Το Φρουτόδεντρο» και «Βουτιά στον κήπο» αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπου το ονειρικό και το παράδοξο χρησιμοποιούνται ως όχημα κατάβασης στο ασυνείδητο αλλά και στο μη υπαρκτό με στόχο την υπαρξιακή απελευθέρωση.  Έμφυλα υποκείμενα, όπως η «Ασούκα» στο τελευταίο διήγημα τής συλλογής, θύματα του θρησκευτικού φανατισμού, άνθρωποι που μεταμορφώνονται σε δέντρα και κοράκια, κήποι που ζωντανεύουν, οικογενειακά και περιβαλλοντικά τραύματα που δημιουργούν συχνά μια γκροτέσκο ατμόσφαιρα κάπου μεταξύ ελληνικής επαρχίας και αγγλικής υπαίθρου, ακόμα και το παρόν του αστικού ιστού δεν διαχωρίζεται από την χωμάτινη υπαρξιακή του καταγωγή. Όλα οδηγούν σε μια συ-ένωση με τη φύση, όλα τείνουν να αποκατασταθούν κατά την τάξη που η φύση, επιστημονικά ή θεολογικά ορίζει και οι ήρωες το γνωρίζουν αυτό. Συνειδητά ή ασυνείδητα οι ήρωες της Δάλλη υμνούν τη ζωή και την αξία της και μεταφέρουν το δικό τους μήνυμα, ο καθένας με αφορμή τη δική του πληγή, το δικό του τραύμα._

*

©Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

✳︎