Ντάνιελ Μέντελσον, Μια Οδύσσεια. Ένας πατέρας, ένας γιος, ένα έπος

Μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου/ Εκδόσεις Πατάκη, 2018

Παρουσίαση
Όταν ο ογδόντα ενός ετών Τζέι Μέντελσον αποφάσισε να παρακολουθήσει το σεμινάριο με θέμα την Οδύσσεια που θα δίδασκε ο γιος του, Ντάνιελ, στο Κολέγιο Μπαρντ, ξεκίνησε γι’ αυτούς μια περιπέτεια βαθιά συναισθηματική όσο και πνευματική. Για τον Τζέι, συνταξιούχο ερευνητή που έχει μάθει να βλέπει τον κόσμο μέσα από το αμείλικτο βλέμμα του μαθηματικού, αυτή η επιστροφή στα θρανία αποτελεί και την «τελευταία του ευκαιρία» να γνωρίσει τη μεγάλη λογοτεχνία που παραμέλησε στα νιάτα του – αλλά πάνω απ’ όλα, να καταλάβει καλύτερα τον γιο του.
Οι μήνες που ακολουθούν, όσο οι δυο τους ανατέμνουν μαζί το σπουδαίο έργο του Ομήρου -πρώτα μέσα στην αίθουσα του σεμιναρίου, όπου ο Τζέι αμφισβητεί επίμονα τις ερμηνείες του γιου του, κι έπειτα σε μια γεμάτη εκπλήξεις κρουαζιέρα στη Μεσόγειο, στα ίχνη των θρυλικών ταξιδιών του Οδυσσέα-, επιφυλάσσουν στιγμές άβολες αλλά αποδεικνύουν επίσης ότι και ο Ντάνιελ έχει πολλά να μάθει. Γιατί η στάση του Τζέι τόσο απέναντι στο κείμενο όσο και στο ταξίδι αποκαλύπτει σταδιακά μυστικά κρυμμένα από χρόνια, που επιτρέπουν στον Ντάνιελ να κατανοήσει επιτέλους τον τόσο δύσκολο πατέρα του. Καθώς ο Μέντελσον οδηγεί το χρονικό του προς τη σπαρακτική τελική του κορύφωση, στην αφήγηση συνυφαίνονται περίτεχνα απόηχοι της ίδιας της Οδύσσειας με τα αενάως επίκαιρα θέματά της: την εξαπάτηση και την αναγνώριση, τον γάμο και τα παιδιά, τις χαρές του ταξιδιού και το νόημα της πατρίδας και της εστίας.
Ο Ντάνιελ Μέντελσον με την πολυεπίπεδη, αποκαλυπτική του αφήγηση μας προσφέρει μια Οδύσσεια πλούσια σε συναισθηματικό φορτίο και φιλολογική οξυδέρκεια, ένα έργο βαθιάς προσωπικής όσο και λογοτεχνικής εξερεύνησης. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

*

Συνέντευξη στην Λαμπρινή Κουζέλη στο Βήμα

Ντάνιελ Μέντελσον: «Ζούμε το τέλος του πολιτισμού όπως τον ξέραμε»
Κάνουμε ανασκόπηση της χρονιάς που φεύγει με τον αμερικανό κριτικό, συγγραφέα, κλασικό φιλόλογο και μεταφραστή του Καβάφη

Είναι ένας από τους πιο χαρισματικούς κριτικούς της εποχής μας. Συγγραφέας, κλασικός φιλόλογος και μεταφραστής του Καβάφη, ο εβραϊκής καταγωγής Αμερικανός Ντάνιελ Μέντελσον είναι θερμός ελληνιστής αναδεικνύοντας με τα κείμενά του τη διαχρονική συνάφεια της αρχαιοελληνικής σκέψης με τον δυτικό πολιτισμό. Τον συναντήσαμε ένα βροχερό πρωινό στα μέσα Δεκεμβρίου στην Πλάκα, στη διάρκεια πρόσφατου ταξιδιού του στην Αθήνα, και κάναμε μαζί του την ανασκόπηση της χρονιάς που φεύγει.

Καβαφική στιγμή στην Ιστορία

«Είναι σαν να παρακολουθούμε μια ταινία τρόμου σε αργή κίνηση» λέει ο Μέντελσον για τα γεγονότα που σημάδεψαν το 2018. «Η διαφθορά, η χυδαιότητα, η περιφρόνηση της δημοκρατίας, η αποσύνθεση των πολιτικών θεσμών είναι χειρότερα από κάθε φαντασία. Ζούμε έναν νέο μεσοπόλεμο. Οσοι μελετούμε την Ιστορία του Ολοκαυτώματος, όσοι αναρωτιόμαστε πώς ήταν δυνατόν να συμβεί κάτι τέτοιο, το βλέπουμε να συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας. Το βλέπουμε στις εκλεγμένες ηγεσίες, το βλέπουμε στο ίδιο το εκλογικό σώμα. Στην Αμερική στο διάστημα της διακυβέρνησης του Τραμπ έχει ενταθεί ο ακραίος ρατσισμός, το μπούλινγκ στα σχολεία έχει τετραπλασιαστεί. Η κυβέρνηση ενθαρρύνει τον ακραίο ρατσισμό που έχει περάσει στην κοινωνία. Οι ιδιοκτήτες στο καθαριστήριο της περιοχής μου είναι υποστηρικτές του Τραμπ. Είναι καλοί άνθρωποι και πιάνουμε συχνά κουβέντα. Αν τους κάνεις λόγο για τους μετανάστες, θα σου πουν ότι αυτοί φταίνε για όλα, ότι καταστρέφουν την αμερικανική οικονομία. Δεν έχει νόημα να τους αντικρούσεις με επιχειρήματα και στοιχεία που υποστηρίζουν το αντίθετο. Το ίδιο συνέβαινε και στην εποχή του Χίτλερ. Κι αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην Αμερική, συμβαίνει παντού. Να λοιπόν πώς έγινε το Ολοκαύτωμα, με τη διάβρωση των πολιτισμικών δομών. Ως ιστορικό, με ενθουσιάζει που βλέπω από πρώτο χέρι πώς μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο. Ως πολίτη και ως άνθρωπο με τρομοκρατεί. Ζούμε μια εποχή οπισθοδρόμησης ύστερα από μια σχετικά μακρά περίοδο διαφωτισμού, πράγμα που είναι κατανοητό αν σκεφθεί κανείς με όρους Ιστορίας και μνήμης. Εχουν περάσει 70 χρόνια από το Ολοκαύτωμα, δεν ζει κανείς που να το θυμάται, κι όταν τέτοια γεγονότα δεν υπάρχουν στη μνήμη των ζώντων, η ανθρωπότητα ξανακάνει τα ίδια λάθη».

Αυτός που χρειαζόμαστε αυτόν τον καιρό, λέει, είναι ο Καβάφης, «έχει δει τα πάντα και είναι καλά. Υπάρχει η εποχή της εξωστρέφειας και η εποχή της εσωστρέφειας. Με τη διαφορά ότι σήμερα είναι πιο δύσκολο να αποσυρθεί κανείς γιατί ο κόσμος είναι μικρότερος. Ανοίγεις τον υπολογιστή σου κι ο κόσμος ορμάει κατά πάνω σου ουρλιάζοντας».

Η δημοκρατία πεθαίνει στο σκοτάδι

Αυτή ακριβώς η σχέση με την τεχνολογία είναι το άλλο στοιχείο που τον κάνει να πιστεύει ότι ζούμε το τέλος του πολιτισμού όπως τον ξέραμε. Χρήστης ο ίδιος όλων των παροχών της σύγχρονης τεχνολογίας και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, εξηγεί πως αυτά για τους ανθρώπους της ηλικίας του (γένν. 1960) είναι κυρίως διασκέδαση, αλλά βρίσκει ανησυχητικό που για τους νέους «όλη η κοινωνική και η πολιτική ζωή τους εκτυλίσσεται μόνο μέσα από αυτές τις πλατφόρμες.

Διαβάστε ολόκληρη την παρουσίαση