Ανταποκρίσεις Απόστολου Θηβαίου, Bellissima

Αρχείο 05/04/2016

fav-3

Λουκίνο Βισκόντι

Το 1944 η Πέμπτη Στρατιά εισέρχεται στην Ρώμη, σημαίνοντας το τέλος του πολέμου. Ο Λουκίνο απελευθερώνεται μαζί με τους παρτιζάνους κρατούμενους. Η πόλη τον περιμένει για την κατακτήσει. Το πλήθος συρρέει στην πλατεία του Αγίου Μάρκου, αναγγέλοντας τη νέα εποχή. Ο Λουκίνο είναι μόλις 38 ετών, ο κόσμος του ανήκει. Δυο χρόνια μετά η ιταλική μοναρχία περνά στην ιστορία. Ο Λουκίνο ανασύρει απ΄τα βιβλία τον Γυάλινο Κόσμο του Τένεσι Ουίλιαμς ενώ τα κορίτσια του Ανούιγ, ελεύθερα και απροσδόκητα μες στη μοίρα τους ανέρχονται ξανά στις επιφάνειες. Το 1947 το κορυφαίο μυθιστόρημα του Βέργκα, Η γη τρέμει μεταφέρεται στη μεγάλη οθόνη. Ένα επιτελείο ερασιτεχνών ηθοποιών του ιταλικού νότου και το ίδιο το φυσικό περιβάλλον συνιστούν συνθετικά στοιχεία μιας ταινίας αφετηρία για τον ιταλικό νεορεαλισμό. Η Άννα Μανιάνι θα σημαδέψει τη μετέπειτα κινηματογραφική παρουσία του Βισκόντι. Η bellissima αποτελεί μια αναφορά σχόλιο για τη θέση και την αξιοπρέπεια της γυναίκας στη νέα εποχή.

Απ΄το 1954 και για δύο χρόνια θα συνεργαστεί με την Μαρία Κάλλας. Η μεγάλη του αγάπη, η όπερα θα μονοπωλήσει το ενδιαφέρον του. Θα σκηνοθετήσει μοναδικά την σπουδαία, Ελληνίδα υψίφωνο παρουσιάζοντας έργα σταθμούς για το λυρικό θέατρο. Η Σκάλα του Μιλάνου θα φυλά για πάντα τη σπουδαία παρακαταθήκη δυο εμβληματικών μορφών της παγκόσμιας τέχνης. Θα ακολουθήσει μια σειρά θεατρικών παραγωγών. Έργα των Άρθουρ Μίλερ, Τσέχοφ, Αντρέ Ζιντ, Τζον Φορντ και αρχαίων τραγικών θα χαρακτηρίσουν την καλλιτεχνική του πορεία , πιστοποιώντας μια μεστή και αδιάλειπτη παρουσία για τον εξηντάχρονο Βισκόντι. Παράλληλα, σκετς, φεστιβάλ παγκόσμιας εμβέλειας, όπως ο Μαραθώνιος Χορού και το τέταρτο φεστιβάλ των δύο Κόσμων στο Σπολέτο θα σημαδευτούν από την σκηνοθετική του ματιά. Οι μετέπειτα κινηματογραφικές του επιτυχίες, όπως ο Γατόπαρδος και Βοκάκιος αλλά και ο Θάνατος στη Βενετία του σπουδαίου Τόμας Μαν θα καθορίσουν την παρουσία του. Έργα ορόσημα για τον διεθνή κινηματογράφο με σημαντικές, υποκριτικές παρουσίες. Ντιρκ Μπέργκμαν,  Κατίνα Παξινού,  Ρόμι Σνάιντερ, Άννα Μανιάνι, Μαρτσέλο Μαστρογιάννι, Αλαίν Ντελόν , Βιτόριο Γκάσμαν, Μπαρτ Λάνκαστερ,

Στις 17 Μαρτίου του 1976 ο Λουκίνο Βισκόντι ρίχνει ο ίδιος την αυλαία. Φεύγει ήρεμα και με αξιοπρέπεια τέσσερα χρόνια μετά το αγγειακό εγγεφαλικό και την πρόσκαιρη ανάρρωσή του. Ο διεθνής, καλλιτεχνικός κόσμος θα αντλήσει απ΄το έργο του και θα  ενισχύσει το ρεύμα του νεορεαλισμού, που καθίσταται πια παγκόσμια τάση με διαρκή εξέλιξη. Μοναδικό παράπονο του Βισκόντι τα ανολοκλήρωτα σχέδιά του για την κινηματογραφική μεταφορά του Μαγικού Βουνού και του Χαμένου Χρόνου.

Εστέτ, απομεινάρι της παλιάς, ιταλικής αριστοκρατίας, εκείνης της αειθαλούς κόρης του χρόνου, με μια τάση να απομακρύνεται απ΄την ανάγκη της αναπαράστασης της καινούριας και αισιόδοξης Ιταλίας που χτίζεται απ΄τις στάχτες του πολέμου. Οι κατηγορίες των εκπροσώπων του προοδευτικού χώρου για το καλλιτεχνικό έργο του Βισκόντι δεν έλλειψαν. Ο ίδιος όμως ο Ιταλός σκηνοθέτης δεν έπαψε να παραμένει ένας πιστός παρατηρητής της νέας, ιταλικής πραγματικότητας, αντλώντας ταυτόχρονα, τόσο απ΄τις βιωμένες αναμνήσεις του όσο και απ΄ το νέο, ιταλικό οικονομικό θαύμα  που άφηνε ξανά την Ιταλία διχασμένη σε ευνοημένους και άτυχους μιας ζωής γεμάτης συγκυρίες και οικονομικές θεωρίες.Ο ίδιος είχε πια από καιρό απομακρυνθεί απ΄τα δόγματα, καταθέτοντας μια άλλη  αισθητική.  Υπήρξε εκλεκτικός, φιλτράροντας την Ιταλία του περασμένου πια αιώνα. Οι σπουδές των πρωταγωνιστών του ήταν βαθιά ψυχολογικές. Οι μέσα χώροι αυτού του εξαίρετου οικοδομήματος τον γοήτευαν επίμονα. Η τέχνη του μας κάνει τρυφερότερους.

Ένα φιλμ

Appunti su un fatto di cronaca
Η Άννα δολοφονήθηκε χθες στη συνοικία της Πριμαβάλε. Δώδεκα μόλις χρόνων κοιμήθηκε για πάντα ανάμεσα στα προκατασκευασμένα  μέγαρα της ιταλικής, εργατικής τάξης. Εκεί που δολοφονήθηκε  τώρα υπάρχει ένας ξύλινος σταυρός με τ΄όνομά της και μερικά άνθη. Όμως εκείνη λείπει. Δεν θα ξανατρέξει ποτέ. Μόνο άνεμος γύρω απ΄τα σπίτια που παλεύουν να μείνουν στην εικόνα. Και ούτε  θα κατηφορίσει ξανά στους αυτοσχέδιους κρατήρες, δεν θα σταθεί η Άννα σ΄ένα παράθυρο με τη  ρωμαϊκή της καταγωγή αδιαμφισβήτητη. Μια τέτοια Άννα θα υψώσει σύμβολα για την ιταλική, εργατική τάξη που μες στην υπέροχη δυστυχία της  θυμάται ακόμη όσα πρόλαβε να μάθει για τα χρώματα. Πόσα πράγματα Ιταλία δεν ανεμίζουν από τούτο τον σταυρό. Αυτά τα κουρέλια όμως είναι η ζωή μας

Η Άννα με κατατομή νέας παλιών αιώνων, μια άλλη Περσεφόνη με τις φωλιές της ν΄αποκαλύπτονται  περνά στην ιστορία. Γίνεται φιλμ, σύμβολο και ιδέα. Κάποιος αποχωρεί απ΄την κεντρική λεωφόρο του συνοικισμού, κρατώντας στην καρδιά του κάτι από εκείνη. Η Άννα κατοικεί τώρα τις χώρες που η ζωή και η τέχνη μένουν πάντα νέες. Η Άννα δολοφονήθηκε πριν από μερικές μέρες, στα δώδεκά της έτη. Ένας αυτοσχέδιος τύμβος με άνθη και θεό θα συντροφεύει τα κλεισμένα της μάτια. Θυμήσου Άννα, εις τους αιώνες.

Αυλαία

Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί τη σημερινή ταχύτητα του κόσμου. Τον τρόπο που η πληροφορία, η αίσθηση, η ανταπόκριση παλιώνουν δίνοντας τη  θέση τους διαρκώς σε νέες εμπειρίες. Μες στην έξαλλη αυτή πορεία, η τέχνη παλιώνει, αποκτά την αναμνηστική αξία που τόσο πλήγωνε την ίδια πάντα. Ένα μερίδιο της αθανασίας είχε κερδηθεί όμως η έννοια της ενεργητικότητας, ο ουσιαστικός ρόλος και η επικαιρότητα που θρέφει τη ματαιοδοξία κάθε καλλιτεχνικής φύσης μα και τη ζωή του ίδιου του έργου είχαν χαθεί για πάντα. Σε μια παράλληλη διαδρομή ίσως το έργο του Βισκόντι συνοψίζει πια μια ιστορική μόνο εποχή, αφήνει το στίγμα της μόνο πάνω στον χρόνο. Όμως νιώθοντας περισσότερο, ολοένα και περισσότερο, αφήνοντας την τέχνη να μας εκπλήσσει, να μας πληγώνει, να ανατρέφει τα όνειρά μας, αν αυτή είναι η κατεύθυνσή μας τότε βίοι και έργα ανθρώπων όπως ο Βισκόντι μπορούν να καθορίσουν ένα είδος μέτρου, ένα είδος μυθολογίας που εμπνέει, που παραχωρεί μικρές, παλιές ψηφίδες για το νέο υλικό. Που δείχνει ένα έιδος ήθους στην τέχνη, προϊόν μιας αμέριστης αφοσίωσης πάνω στην απλή ιστορία των ανθρώπων. Την ιστορία που περιέχουν δυο ας πούμε σπουδαίες χρονολογίες , το χώρο και το δράμα που δεν διδαχτήκαμε ανάμεσα στα πιο σημαντικά απ΄τα γεγονότα της ιστορίας. Σεβασμός στον ανθρώπινο πόνο, στο γέλιο, τη χαρά, το θάνατο, τον έρωτα, ακόμη και όταν εκείνος γίνεται ολέθριο πάθος. Στο όνειρο, την τυχαία πλοκή της ίδιας της ζωής. Σεβασμός στην ομορφιά και την τυχαιότητά της.

Ο Γιώργος Μακρής έγραψε. Η ομορφιά της ζωής και το μυστήριο της ενταγμένο μες σε όλη την απλούστατη ύπαρξη. Η ανθρώπινη φθορά και το δικαίωμα του ελαττώματος, των αδυναμιών.

Ίσως μόνο αυτό ν΄αρκούσε για να περιγράψει τον Λουκίνο Βισκόντι, αναπόσπαστο κομμάτι ενός υπέροχου, ιταλικού σινεμά. Αφοσιωμένου στην ανθρώπινη ψυχή, και την προβολή εκδοχών της συνείδησης. Πάντα πιστά και με την οικονομία που η ίδια η ζωή απαιτεί και προϋποθέτει .

*

©Απόστολος Θηβαίος