Νίκος Σουβατζής: «Χειμερινή ισημερία» του Βαγγέλη Αλεξόπουλου

Το βιβλίο δεν κυκλοφορεί πια σε έντυπη μορφή, θα κυκλοφορήσει στις αρχές Φεβρουαρίου σε ηλεκτρονική μορφή δωρεάν.

(Η επαναστατική ισημερία)

Ανοίγοντας κανείς το λεξικό στο λήμμα ισημερία θα διαβάσει: Η ισημερία συμβαίνει δύο φορές τον χρόνο, όταν η γη διέρχεται από τα σημεία τομής της ελλειπτικής τροχιάς της γης και του ουράνιου ισημερινού. Η ισημερία συμβαίνει στις 21 Μαρτίου και 23 Σεπτεμβρίου οπότε και έχουμε αντίστοιχα την εαρινή ισημερία και τη φθινοπωρινή ισημερία.

Ο Νίκος Σουβατζής σε αυτή την ποιητική του συλλογή έρχεται να μας μιλήσει για την χειμερινή ισημερία. Ποιά είναι αυτή η χειμερινή ισημερία που δεν αναφέρεται στο λεξικό; Την απάντηση μας τη δίνει ο ποιητής στο ομώνυμο ποίημα:

Ο κόσμος μας έγινε σκιά
κάτω από μαύρο ουρανό
Μείναμε να νοσταλγούμε αιώνια το καλοκαίρι
και τη φωτιά
που ‘καιγε κάποτε στα μάτια μας
Χαμογελάμε μόνο για να θυμόμαστε
πως κάποτε είχαμε τη δύναμη να ονειρευόμαστε
Τις άγρυπνες νύχτες μας
κοιτάμε κάθε τόσο απ’ το παράθυρο αν ξημέρωσε
και περιμένουμε να λάμψει ξανά εκείνος ο ήλιος
που τον λέγαμε δικό μας

Η σχέση της ποίησης με την πολιτική είναι δεδομένη. Ο άνθρωπος – άρα και ο ποιητής – είναι πρωτίστως πολιτικό ον.

Η ποίηση του Νίκου Σουβατζή είναι πρώτα από όλα πολιτική ποίηση – κοινωνική ποίηση. Με τον όρο αυτό δεν αναφέρομαι στην στρατευμένη ποίηση αλλά στην ποιητική που έχει ως σκοπό να θεραπεύσει τα κακώς κείμενα της σύγχρονης παγκόσμιας τάξης των πραγμάτων η οποία έχει επιτύχει να υπονομεύσει τις αρχές του ανθρωπισμού με την επιβολή της μη ιδεολογίας.

Για να λυθεί όμως ένα πρόβλημα πρέπει πρώτα από όλα να οριστεί και να αναδειχτεί η τρομακτική του εικόνα. Η πραγματική του εικόνα.

Γράφει ο ποιητής στο ποίημα «Μαχαίρι στην πληγή» Λυπάμαι που δεν έχω να αφηγηθώ όμορφες ιστορίες / για εραστές που πεθαίνουν από αγάπη

Οι στίχοι μου μοιάζουν με επιθανάτιο ρόγχο / με την κραυγή που βγάζει κάποιος / όταν στρίβουν ένα μαχαίρι στην πληγή του / με το έρημο νησί που δεν υπάρχει στον χάρτη

Η ποιητική του είναι αιχμηρή απαλλαγμένη από βερμπαλισμούς, από πομπώδεις λέξεις χωρίς νόημα προς χάρη εντυπωσιασμού. Χαρακτηρίζεται από λακωνισμό και περιεκτικότητα. Τα ποιήματα της συλλογής ρέουν με φυσικό ρυθμό και με τη χρήση απλών καθημερινών λέξεων μας οδηγεί στην ουσία των καταστάσεων.

Διαβάζουμε στο ποίημα «Οι ίδιες πανάρχαιες κραυγές», Είναι κάτι άνθρωποι / που η σιωπή τους σε ξεκουφαίνει και στο ποίημα «Τριεθνές» Γεννήθηκα σε μια γκρίζα χώρα/ Έχει εκδοθεί ταξιδιωτική οδηγία / να μην την πλησιάζει κανείς

Τα ποιήματα της συλλογής όπως και κάθε άρτιο ποίημα έχουν αρχή , μέση και τέλος, οι εικόνες του είναι όπως οι πίνακες του Γκόγια, άλλα ποιήματα μας θυμίζουν τους πίνακες του Μαγκρίτ. Άλλωστε η σχέση της ποίησης με τη ζωγραφική έχει επισημανθεί από τον 5ο αιώνα Π.Χ. από τον λυρικό ποιητή Σιμωνίδη τον Κείο ο ποίος είχε χαρακτηρίσει την ποίηση ζωγραφιάν λαλούσαν και τη ζωγραφική: ποίησιν σιωπώσαν.

Ο Σουβατζής έχει μελετήσει τους εκπροσώπους ποιητές της Κοινωνικής ποίησης: τον Τάσο Λειβαδίτη τον Μανόλη Αναγνωστάκη, τον Μιχάλη Κατσαρό αλλά και τον Πατριάρχη Μπέρτολ Μπρέχτ. Περιγράφει με τρόπο άμεσο και ρεαλιστικό τα θέματα της πάλης των τάξεων, της εκμετάλλευσης του ανθρώπου από άνθρωπο, το μεταναστευτικό, την κοινωνική αδικία.

Θα δανειστώ ή μάλλον θα παραφράσω λίγο τα λόγια του συγγραφέα και εκδότη Αρη Μαραγκόπουλου και θα πω και εγώ ότι η Κοινωνική Ποίηση, στα βήματα της οποίας κινείται και ο ποιητής Νίκος Σουβατζής «εκφράζει τον συλλογικό εθνικό θυµό ενάντια στη βαρβαρότητα της εξουσίας, τη συλλογική αγανάκτηση, και τη συλλογική διεκδίκηση».

Η ποίηση του Σουβατζή είναι ανθρωποκεντρική χρησιμοποιεί τη γλώσσα με  την κυριολεκτική της σημασία, χωρίς γλυκασμούς. Αμφισβητεί και χαράζει την δική του ποιητική πορεία.

Η ποιητική του συλλογή είναι μια άρτια ποιητική συλλογή καθώς τα επιμέρους ποιήματα συνομιλούν μεταξύ τους και αποτελούν τελικά όλα μαζί ένα συνθετικό ποίημα το οποίο περιγράφει «τον πόνο του ανθρώπου και των πραγμάτων». Αυτό είναι πολύ σημαντικό και φανερώνει τη δυναμική της τέχνης του, καθώς συχνά διαβάζουμε καλά ποιήματα, αλλά πολύ πιο σπάνια καλές ποιητικές συλλογές.

Όμως ο Νίκος Σουβατζής στην ποιητική του συλλογή Χειμερινή ισημερία προσεγγίζει και θέματα υπαρξιακά. Δε νομίζω να υπάρχει ποιητής που να μην έχει ασχοληθεί με τα ερωτήματα αυτά. Με την αναζήτηση δηλαδή της αθέατης πλευράς των πραγμάτων.

Γράφει στο ποίημα «Η ζωή μας περιπλάνηση στην έρημο»

Ξοδέψαμε τη μισή ζωή μας
περπατώντας στην έρημο
περιμένοντας να φτάσουμε στη θάλασσα
Την ξέραμε μόνο
απ’ τις διηγήσεις των παλιών
και των ονειροπόλων
τις νύχτες γύρω απ’ τη φωτιά

και στο ποίημα «Μετά τη λήθη»

Πάνω σε μια κουκίδα του σύμπαντος γεννήθηκε ο άνθρωπος
και μια μέρα σηκώθηκε όρθιος
για να βαδίσει προς το μέλλον
κι ύστερα ανακάλυψε τη φωτιά για να νικήσει το σκοτάδι
και να ζεσταίνει τις νύχτες του
κι ύστερα κοίταξε τον ουρανό
κι ονειρεύτηκε καινούργιους κόσμους
κι έμαθε πως μπορεί να ζήσει μόνο με τους άλλους
κι ανακάλυψε την αγάπη
και πάνω εκεί έχτισε τον κόσμο
κι ύστερα έφτιαξε τη γλώσσα
για να υμνήσει τον ήλιο και τη θάλασσα
και τη γραφή για να νικήσει τον θάνατο

και στο ποίημα «Για ένα ηλιοβασίλεμα»

Ζούμε για ένα ηλιοβασίλεμα
κι ένα ουράνιο τόξο
μετά από ανοιξιάτικη βροχή
Ζούμε για μια συγγνώμη
που δεν προλάβαμε να πούμε
και για τις λίγες στιγμές
που νιώθουμε αθάνατοι

Τέλος η ποίηση του Νίκου Σουβατζή, κινείται και γύρω από έναν τρίτο άξονα. Ο άξονας αυτός έχει να κάνει με την ίδια την ποιητική τέχνη.

Διαβάζουμε στο ποίημα «Για ένα ηλιοβασίλεμα» Ζούμε για να δούμε τη ζωή μας / να αποτυπώνεται σε έναν στίχο / έτσι που να πούμε ότι άξιζε τελικά η ζωή και στο ποίημα «Μια χαραμάδα τρυφερότητας στην κόλαση» Όταν μοιάζει να έχουν ειπωθεί τα πάντα / και οι λέξεις δεν έχουν πια νόημα / έρχεται η σιωπή / Μετά τη σιωπή έρχεται η ποίηση

Ο ποιητής μας εισάγει στη θεραπευτική τέχνη της ποίησης. Η ποίηση είναι το φάρμακο που διώχνει τη θλίψη. Είναι φάρμακο νηπενθές.

Μπορεί ο ποιητής να μη μας αφήνει να ξεχάσουμε ότι η Ευρώπη παραμένει μια σκοτεινή ήπειρος. Μας καλεί όμως μέσα από την τέχνη του να την φωτίσουμε.

[Όσο δυναμώνει το φως]

Όση εγκατάλειψη κρύβει ένα βλέμμα,
τόση αλληλεγγύη κρύβει μια λέξη,
όση απελπισία κρύβει η νύχτα,
τόση ελπίδα φέρνει η αυγή,
όσο πόνο προκαλεί μια πληγή,
τόση χαρά φέρνει το αύριο,
όση ανοησία έχει η φλυαρία,
τόση σοφία έχει η σιωπή,
όσο δυναμώνει το φως,
τόσο αραιώνει το σκοτάδι,
όσο υποχωρεί το εγώ,
τόσο δυναμώνει το εμείς

Ο Νίκος Σουβατζής με αυτή την ποιητική του συλλογή, τελικά μας συστήνει την Επαναστατική ισημερία.

*

©Βαγγέλης Αλεξόπουλος