Alice Kaplan, Αναζητώντας τον Ξένο

Ο Αλμπέρ Καμύ και ο βίος ενός κλασικού έργου της λογοτεχνίας
Μετάφραση: Νίκος ΧαροκόποςΕκδόσεις Καπόν

Από την έκδοσή του το 1942 στη Γαλλία, το μυθιστόρημα του Καμύ  ο Ξένος έχει μεταφραστεί σε εξήντα γλώσσες και έχει πουλήσει περισσότερα από έξι εκατομμύρια αντίτυπα. Σε αυτό το βιβλίο, η Άλις Κάπλαν αφηγείται την ιστορία του νεαρού Αλμπέρ Καμύ, που χωρίς καμία σημαντική συγγραφική εμπειρία κατάφερε να δημιουργήσει ένα αριστούργημα, το οποίο συνεχίζει να συναρπάζει τους αναγνώστες.

Γεννημένος στη φτώχεια, στην αποικιακή Αλγερία, ο Καμύ ξεκίνησε ως δημοσιογράφος, καλύπτοντας ποινικές δίκες που θα επηρέαζαν καθοριστικά την ανάπτυξη και τη θεματολογία του Ξένου.
Η συγγραφέας ακολουθεί τον Καμύ στη Γαλλία και αξιοποιώντας επιδέξια τα σημειωματάρια και τις επιστολές του, αναπλάθει τον μοναχικό του αγώνα για τη συγγραφή του βιβλίου και αναδεικνύει την επίπονη δημιουργική διαδικασία μέσα από την οποία κατέληξε στην αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο και ολοκλήρωσε τον Ξένο.

Ακόμα και τότε, η έκδοση του βιβλίου κάθε άλλο παρά βέβαιη ήταν, καθώς η Γαλλία στέναζε κάτω από τη γερμανική Κατοχή. Ωστόσο, παρά τις ελλείψεις σε χαρτί και τη ναζιστική λογοκρισία, ολοκληρώθηκε χάρις εν μέρει σε έναν δραστήριο εκδότη, τον Γκαστόν Γκαλιμάρ. Μετά την απελευθέρωση, ο Ξένος άρχισε να αναγνωρίζεται διεθνώς και ο Καμύ να κατατάσσεται στους διασημότερους συγγραφείς της σύγχρονης λογοτεχνίας. Ξαφνικά, οι αναγνώστες εισέπραξαν την «τρυφερή αδιαφορία» του αποξενωμένου Μερσώ ως αυτό που πραγματικά ήταν: μια παντοδύναμη παραβολή του παραλόγου, ένα υπαρξιακό αριστούργημα.

Ο Ξένος είναι ένα από τα ελάχιστα βιβλία που διαβάζονται ξανά και ξανά. Η βιογραφία της Άλις Κάπλαν ρίχνει φως σε αρκετές πολύ ενδιαφέρουσες, ωστόσο άγνωστες, πτυχές της συγγραφής του έργου. Κανένας αναγνώστης του Καμύ δεν θα ήθελε να χάσει αυτή τη θαυμάσια διαδρομή.

*

O ©Στέφανος Μακρής στην «Καθημερινή», γράφει για τη βιογραφία του πιο γνωστού «Ξένου»:

Δικαιούνται και τα βιβλία τη δική τους βιογραφία, όπως γίνεται συνήθως με τους συγγραφείς τους; Η απάντηση είναι προφανής: ναι, οπωσδήποτε. Ισως και ακόμα περισσότερο απ’ ό,τι με τους συγγραφείς. Και όπως συμβαίνει με τους συγγραφείς, όπου δεν δικαιούνται όλοι μια πλήρη βιογραφία (με σχολαστική, συχνά πολυετή, τεκμηριωμένη έρευνα από ειδικό του είδους – πράγμα πολύ συνηθισμένο στο εξωτερικό), έτσι είναι και με τα βιβλία: είναι ορισμένα που θα έπρεπε, ή έστω, δικαιούνται, να έχουν τη δική τους βιογραφία. Αυτό ακριβώς είναι το βιβλίο της Αμερικανίδας Αλις Κάπλαν, «Αναζητώντας τον Ξένο. Ο Αλμπέρ Καμύ και ο βίος ενός κλασικού έργου της λογοτεχνίας» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καπόν.

Τι ακριβώς σημαίνει όμως «βιογραφία ενός βιβλίου»; Πολύ απλά, όλο το ιστορικό, το χρονικό της συγγραφής του, από τα χρόνια του συγγραφέα τους λίγο πριν από την αρχική σύλληψή του ώς στη βασανιστική γραφή του, με τις διορθώσεις και τις προσθαφαιρέσεις, και, τέλος, έως την τελική έκδοση και αρχική πορεία του. Επίσης, πολύ βασικό, με ποιο τρόπο, πώς και γιατί, ένα τέτοιο βιβλίο σημάδεψε την εποχή του και έγινε διαχρονικό, κλασικό.

Μακάρι να υπήρχαν και άλλες τέτοιες «βιβλιο-βιογραφίες», όπως της Κάπλαν, η οποία, αντί να εστιάσει συνολικά στον βίο του Καμύ (πράγμα που έχει ξαναγίνει πολλές φορές), καταπιάνεται με τα χρόνια, την περίοδο, κατά την οποία ο μεγάλος Γάλλος νομπελίστας, πεζογράφος και δοκιμιογράφος, «έφερε στον κόσμο» ένα σύγχρονο κλασικό αριστούργημα, τον «Ξένο». Και μαζί με τον εμβληματικό «Ξένο», πώς γεννήθηκε στην ουσία ο ίδιος ο Καμύ: από τον μάχιμο δημοσιογράφο που προήλθε από την ταπεινή γαλλική αποικία της Αλγερίας, χωρίς πατέρα, στον αγωνιζόμενο νέο συγγραφέα που προσπαθεί με πολύ κόπο να βρει τη γλώσσα του, το ύφος του, τη φωνή του.

Συνέχεια στην «Κ» →