«Παιδεία θεατρική εστίν» της Μαρίας Πανούτσου, Ο έρωτας του Δον Μπερλιπμλίν για την Μπελίσσα

Tι είναι ο έρωτας;
O τραγικός Federico García Lorca

Μια μικρή παρουσίαση.
Ίσως το ποιό ερωτικό θεατρικό κείμενο για μένα. Ίσως το κείμενο που ταιριάζει στην αίσθηση που έχω όταν ξυπνάω. Την αίσθηση ενός ανεκπλήρωτου πόθου. Ενός πόθου που δεν έχει όνομα και πρόσωπο. Μια γεύση θανάτου, που έχει το σώμα μου και το μυαλό μου και η καρδιά μου. Μια πραγματικότητα μέσα στην μεγάλη πραγματικότητα που με περιβάλλει.

Ίσως η πιο πραγματική πραγματικότητα.

Πέρα στο θολό ποτάμι
έσκυψε η νύχτα να λουστεί
Έτσι και η όμορφη Μπελίσα
μ’ ένα φιλί θα δροσιστεί
Πάνω στο πέτρινο γεφύρι
κάθεται η νύχτα δροσερή
Έτσι και η όμορφη Μπελίσα
στον κήπο θα τον καρτερεί

Ο Μπερλιμπλίν παραδέχεται στην γυναίκα του την Μπελίσα σε ένα αποκαλυπτικό διάλογο ότι την αγάπησε όταν είδε το γυμνό της σώμα, όμως την κάνει να τον αγαπήσει με την ψύχη της, ένα διαφορετικό βάσανο από το δικό του. Εκείνος είναι σκλάβος του κορμιού της, εκείνη παγιδεύτηκε από την έξαψη της φαντασίας της. Το σωματικό και το πνευματικό σε ένα παιχνίδι φθοράς.

Το μονόπρακτο ‘Μπερλιμλίν και Μπελίσσα’ του Λόρκα « Amor de Don Perlimplín con Belisa en su jardín »

Το βιβλίο, χαρισμένο από έναν ερωτευμένο νέο άνδρα κάποια χρόνια που δεν ξύπναγα με την αίσθηση αυτή, μιας γκρίζας αόρατης συμφοράς αλλά γελούσα με ό τι είχε σχέση με τον έρωτα, έμεινε με το προστατευτικό του εξώφυλλο, ένα απαλό ριζόχαρτο με γκρίζα λουλουδάκια, αρκετά χρόνια. Πολλές διαφορετικές εκδόσεις ακολούθησαν και τα χρόνια περνούσαν. Πάντα το αγαπούσα αυτό έργο αλλά πολύ τελευταία κατάλαβα την σύνδεση του με μένα. Γιατί η τέχνη δεν είναι μια ευχάριστη ενασχόληση για να περνάει κανείς απλά την ώρα του. Είναι ο καθρέπτης της ζωής, ένας μαγικός καθρέπτης που αναποδογυρίζει τα πάντα για να φανεί τελικά η ουσία της ζωής. Το μη χειροπιαστό και σταθερό σε κάθε μας πράξη και επιθυμία.

Το έργο αφηγείται την ιστορία ενός ηλικιωμένου εργένη, του Περλιμπλίν. Ο άνδρας πείθεται από την υπηρέτρια του την Μαρκόλφα να αναζητήσει γυναίκα για να παντρευτεί αφού η ίδια είναι ηλικιωμένη και σύντομα δεν θα μπορεί να τον περιποιείται. Ο Δον Περλιμπλίν δεν θέλει να μπει σε αυτή την διαδικασία, αλλά τελικά συμφωνεί να παντρευτεί την κατά πολύ νεότερη του, Μπελίσα.

Η Μπελίσα οδηγείται σε αυτόν τον γάμο παρακινούμενη από την πρακτική και χωρίς ηθική μητέρα της, που την πείθει πως ένας τέτοιος γάμος θα την κάνει πιο ελκυστική για τους άλλους άνδρες .

Την πρώτη νύχτα του γάμου τους, η Μπελίσα απατάει τον Περλιμπλίν. Αυτός, όμως, θα γίνει ο μυστικοσύμβουλός της και θα χαίρεται να την ακούει να του μιλάει για τα ηδονικά όνειρα που πλέκει για κάποιον άγνωστο, ο οποίος τριγυρνάει τη νύχτα κάτω από τα παράθυρά της, με το πρόσωπο κρυμμένο μέσα στην κόκκινη κάπα του.

Ο ερωτευμένος… με την άκαρδη Μπελίσα, Περλιμπλίν έχει συλλάβει το σχέδιο… να μεταβληθεί ο ίδιος σε έναν αόρατο, παθιασμένο εραστή της γυναίκας του και αντίζηλο του εαυτού του! Αρχίζει να περνά κάτω από τα ίδια του τα παράθυρα μεταμφιεσμένος και αγνώριστος, τυλιγμένος μέσα σε μια κόκκινη κάπα, και να της στέλνει ανώνυμα, φλογερά γράμματα που ερεθίζουν τη φαντασία της τόσο πολύ, ώστε καταλήγει να ερωτευτεί, για πρώτη φορά στη ζωή της, έναν άγνωστο άνδρα, που δεν έχει δει ποτέ το πρόσωπό του.

Το σχέδιο πετυχαίνει, καθώς η ξαναμμένη από ανεκπλήρωτο πόθο Μπελίσα περιμένει στον κήπο της, μεσάνυχτα, τον μυστηριώδη νυμφίο, που ο άντρας της κυνηγά για να σκοτώσει. Ο νυμφίος, πράγματι, φτάνει στην ώρα του, τυλιγμένος στην κόκκινη κάπα του, κι όταν ανοίγει η κάπα, ο σύζυγος – εραστής σωριάζεται κάτω με ένα μαχαίρι στο στήθος που έχει μόνος του καρφώσει! Νεκρός κατορθώνει εκείνο που ως ζωντανός δεν μπορούσε.
Να δώσει στην άψυχη, την Μπελίσα, ό,τι ακριβώς της λείπει: τη γυναικεία της ψυχή και υπόσταση.

Αυτή είναι, σε πολύ γενικές γραμμές, η υπόθεση του έργου, που συνδυάζει ποίηση και φαντασία. Ο τυλιγμένος με κόκκινα άνθρωπος, διακρίνεται ανάμεσα στα κλαριά του κήπου, παραπατάει και πέφτει. Είναι ο Περλιμπλίν: ο μασκοφόρος εραστής ήταν αυτός ο ίδιος.

Αυτοκτονώντας σώζεται από το δικό του μαρτύριο και εγκλωβίζει την αγαπημένη του σε έναν αιώνιο ερώτα.

Η Μαρκόλφα θα τον σαβανώσει με το κόκκινο νεανικό του κοστούμι και η Μπελίσα θα αγαπήσει για πάντα και με πάθος νεκρό τον Περλιμπλίν.

Ο Λόρκα φανερώνει την τραγική του μοίρα την ατομική και την συλλογική την και την πολύ προσωπική. Ξεγλιστρά με τέχνη από το κωμικό στοιχείο, για να ριζωθεί στο τραγικό, αναζητώντας μια κάποια γαλήνη στο πνευματικό σκοτώνοντας το σώμα και προσπαθώντας να βρει την ουσία του έρωτα.

Στο έργο το μάταιο αιωρείται πάνω από το τραγικό παιχνίδι του Μπελιμπλίν. Όμως η μαστοριά του Λόρκα είναι τόσο μεγάλη που πέρα από το θέμα και την εξέλιξη του έργου, αξίζει να διαβάσει κανείς το έργο μόνο και μόνο για τους διαλόγους που φανερώνουν πολλά στοιχεία της ανθρώπινης φύσης..

Οι διάλογοι, μεταξύ των χαρακτήρων ( συμβόλων) είναι – προσωπική μου άποψη- τα πιο σημαντικά στοιχεία του έργου.

Ο Λόρκα το έγραψε 1928 και πρωτοπαίχτηκε το 1933.

Σημειώσεις
1.Ο Έρωτας του Δον Περλιμπλίν και της Μπελίσα στον κήπο του – μια ερωτική αλληλούια, όπως είναι ο πλήρης τίτλος του έργου του Λόρκα, γράφτηκε το 1927.
2.«Αλληλούιες» (Aleluyas) ονόμαζαν στην Ισπανία τον19ο αιώνα κάποια μεγάλα, τυπωμένα εικονογραφημένα μονόφυλλα, που κυκλοφορούσαν σε γιορτές και πανηγύρια. Περιείχαν μια ιστορία μοιρασμένη σε «καρέ», η οποία αφηγούνταν τις κωμικές περιπέτειες του ίδιου πάντοτε ήρωα, που ονομαζόταν Περλιμπλίν.
3.Η «σκούφια» αυτού του Περλιμπλίν κρατά από μια φαμίλια θεατρικών τύπων που η μακρινή της ρίζα χάνεται στα βάθη του χρόνου: στο λαϊκό κουκλοθέατρο, στην κομέντια, στη μεσαιωνική φάρσα, στους ρωμαϊκούς μίμους, στις ιταλιώτικες ατελάνες και στη Νέα Κωμωδία.
4.Ο Περλιμπλίν των aleluyas όπως τον βρήκε ο Λόρκα, διαθέτει τίτλο ευγενείας, είναι γέρος, πελώριος, άσχημος, χονδροκομμένος, φιλοχρήματος, λάγνος και εκμεταλλευτής. Έχει πάρει για γυναίκα του μια πανέμορφη, νέα φτωχή κοπέλα, που δεν τον αγαπά και είναι κρυφά ερωτευμένη με έναν όμορφο φτωχό νέο. Αλλά ο ζηλιάρης άντρας της την κρατάει κλειδωμένη στο σπίτι. Στο τέλος πάντα, όμως, ο κακός Περλιμπλίν βρίσκει τη δίκαιη τιμωρία του και το ερωτευμένο ζευγάρι την ευτυχία στην ένωσή του.
5. https://en.wikipedia.org/wiki/Federico_García_Lorca
6. https://en.wikipedia.org/wiki/The_Love_of_Don_Perlimplín_and_Belisa_in_the_Garden
7. file:///C:/Users/User/Downloads/363725158-περλιμπλιν-και-μπελισα-pdf.pdf Όλο το κείμενο εδώ.

©Μαρία Πανούτσου
 

Διαβάστε ὀλα κείμενα της Μαρίας Πανούτσου →