Adrienne Rich: Κατάδυση στο Ναυάγιο — απόδοση, παρουσίαση Μαργαρίτα Παπαγεωργίου

Αφού πρώτα διάβασα το βιβλίο των μύθων,
και φόρτωσα την κάμερα,
και έλεγξα την άκρη της λεπίδας του μαχαιριού,
φόρεσα
την ολόσωμη πανοπλία από μαύρο λάστιχο
τα γελοία βατραχοπέδιλα
τη φοβερή κι αλλόκοτη μάσκα.
Αναγκάζομαι να το κάνω αυτό
όχι σαν το Κουστώ με την
αφοσιωμένη του ομάδα
πάνω στο ηλιόλουστο ιστιοφόρο
αλλά εδώ πέρα μόνη μου.

Μια σκάλα υπάρχει.
Η σκάλα είναι πάντα εκεί
κρέμεται αθώα
κοντά στο πλάι του ιστιοφόρου.
Γνωρίζουμε το λόγο της ύπαρξής της
εμείς που την έχουμε χρησιμοποιήσει.
Σε αντίθετη περίπτωση
δεν είναι παρά ένα κομμάτι ναυτιλιακού νήματος
απλά κάποιο μέρος του εξοπλισμού.

Κατεβαίνω.
Από σκαλοπάτι σε σκαλοπάτι και ακόμα
το οξυγόνο με βυθίζει
το μπλε φως
τα καθαρά άτομα
του ανθρώπινου αέρα μας.
Κατεβαίνω.
Με τα πόδια μου παράλυτα απ’ τα βατραχοπέδιλα
σέρνομαι σαν έντομο κάτω στη σκάλα
και δεν υπάρχει κανείς
να μου πει πότε ο ωκεανός
θα αρχίσει.

Αρχικά ο αέρας είναι μπλε κι ύστερα
είναι πιο μπλε και μετά πράσινος και μετά
μαύρος και μου έρχεται σκοτοδίνη αλλά
η μάσκα μου είναι πανίσχυρη
διοχετεύει στο αίμα μου ισχύ
η θάλασσα είναι μια άλλη ιστορία
η θάλασσα δεν είναι ζήτημα ισχύος
πρέπει να μάθω μόνη μου
να στρέφω το κορμί μου χωρίς βία
μέσα στο βαθύ στοιχείο.

Και τώρα: εύκολο είναι να ξεχάσω
για ποιο λόγο ήρθα εδώ
μεταξύ τόσων πολλών που ανέκαθεν
ζουν εδώ
λικνίζοντας τα ριπιδωτά τους πτερύγια
ανάμεσα απ’ τους υφάλους
έτσι κι αλλιώς
αναπνέει κανείς διαφορετικά εδώ κάτω.

Ήρθα να διερευνήσω το ναυάγιο.
Οι λέξεις είναι σκοποί.
Οι λέξεις είναι χάρτες.
Ήρθα να δω τι ζημιά έχει γίνει
και τι θησαυροί επικρατούν.
Έσυρα την ακτίνα του φακού μου
αργά κατά μήκος της γάστρας
για να βρω κάτι πιο μόνιμο
από ψάρια ή φύκια

εκείνο για το οποίο ήρθα εδώ:
το ναυάγιο κι όχι την ιστορία του ναυαγίου
το πράγμα το ίδιο και όχι το μύθο
το πνιγμένο πρόσωπο που πάντα κοιτά
προς τον ήλιο
τα αποδεικτικά στοιχεία της ζημιάς
που φθαρμένα απ’ το αλάτι λικνίζονται σ’ αυτή την ξεφτισμένη ομορφιά
τα πλευρά της καταστροφής
που καμπυλώνονται για να υψώσουν το ανάστημά τους
μεταξύ των διστακτικών θαμώνων.

Αυτό είναι το μέρος.
Κι εγώ είμαι εδώ, η γοργόνα με τα μαύρα μαλλιά
που κυματίζουν πίσω, ο γοργονάνδρας με τη μαύρη πανοπλία.
Κάνουμε κύκλους σιωπηλά
γύρω απ’ το ναυάγιο
βουτάμε μέσα στο αμπάρι.
Είμαι εκείνη: είμαι εκείνος

με το πνιγμένο πρόσωπο που κοιμάται με τα μάτια ανοιχτά
με στήθη που φέρουν ακόμα την πίεση
με το ασημένιο, χάλκινο, επιχρυσωμένο φορτίο που κείτεται
αφανές μέσα σε βαρέλια
μισοχωμένα και παρατημένα να σαπίζουν
είμαστε τα μισοκαταστραμμένα όργανα
που κάποτε κρατούσαν την πορεία
τo θαλασσοφαγωμένο ημερολόγιο καταστρώματος
η χαλασμένη πυξίδα

Είμαστε, είμαι, είσαι
από δειλία ή από τόλμη
εκείνος που βρίσκει το δρόμο μας
πίσω σε αυτή εδώ τη σκηνή
κουβαλώντας ένα μαχαίρι, μια κάμερα
ένα βιβλίο μύθων
μέσα στο οποίο
τα ονόματά μας δεν εμφανίζονται.

Από τη συλλογή Κατάδυση στο Ναυάγιο: Ποιήματα 1971-1972, Adrienne Rich. W. W. Norton & Company, Inc.  1973

Diving into the Wreck, Poems 1971-1972, Copyright © 1973 by W. W. Norton & Company, Inc. Reprinted by permission of the author and W. W. Norton & Company, Inc. Copyright 1973 by Adrienne Rich: Πηγή https://poets.org/poem/diving-wreck

Diving into the WreckAdrienne Rich       

First having read the book of myths,
and loaded the camera,
and checked the edge of the knife-blade,
I put on
the body-armor of black rubber
the absurd flippers
the grave and awkward mask.
I am having to do this
not like Cousteau with his
assiduous team
aboard the sun-flooded schooner
but here alone.

There is a ladder.
The ladder is always there
hanging innocently
close to the side of the schooner.
We know what it is for,
we who have used it.
Otherwise
it is a piece of maritime floss
some sundry equipment.

I go down.
Rung after rung and still
the oxygen immerses me
the blue light
the clear atoms
of our human air.
I go down.
My flippers cripple me,
I crawl like an insect down the ladder
and there is no one
to tell me when the ocean
will begin.

First the air is blue and then
it is bluer and then green and then
black I am blacking out and yet
my mask is powerful
it pumps my blood with power
the sea is another story
the sea is not a question of power
I have to learn alone
to turn my body without force
in the deep element.

And now: it is easy to forget
what I came for
among so many who have always
lived here
swaying their crenellated fans
between the reefs
and besides
you breathe differently down here.

I came to explore the wreck.
The words are purposes.
The words are maps.
I came to see the damage that was done
and the treasures that prevail.
I stroke the beam of my lamp
slowly along the flank
of something more permanent
than fish or weed

the thing I came for:
the wreck and not the story of the wreck
the thing itself and not the myth
the drowned face always staring
toward the sun
the evidence of damage
worn by salt and sway into this threadbare beauty
the ribs of the disaster
curving their assertion
among the tentative haunters.

This is the place.
And I am here, the mermaid whose dark hair
streams black, the merman in his armored body.
We circle silently
about the wreck
we dive into the hold.
I am she: I am he

whose drowned face sleeps with open eyes
whose breasts still bear the stress
whose silver, copper, vermeil cargo lies
obscurely inside barrels
half-wedged and left to rot
we are the half-destroyed instruments
that once held to a course
the water-eaten log
the fouled compass

We are, I am, you are
by cowardice or courage
the one who find our way
back to this scene
carrying a knife, a camera
a book of myths
in which
our names do not appear.

Σχετικά με το «Κατάδυση στο Ναυάγιο» της Adrienne Rich

επιλογή-μεταφράσεις Μαργαρίτα Παπαγεωργίου

 

Margaret Atwood

Το ναυάγιο στο οποίο  [η ποιήτρια] καταδύεται, ήδη απ’ τον δυνατό τίτλο του ποιήματος, είναι το ναυάγιο των πεπαλαιωμένων μύθων, ειδικά των μύθων σχετικά με τον άνδρα και τη γυναίκα. Ταξιδεύει σε κάτι που είναι ήδη στο παρελθόν, με σκοπό να ανακαλύψει με τα ίδια της τα μάτια  την πραγματικότητα πίσω από τον μύθο « το ναυάγιο κι όχι την ιστορία του ναυαγίου/ το πράγμα το ίδιο κι όχι το μύθο». Αυτό που βρίσκει είναι εν μέρει θησαυρός κι εν μέρει πτώμα, και επίσης βρίσκει ότι ο ίδιος της ο εαυτός είναι μέρος αυτού, ένα «μισοκαταστραμμένο όργανο». Ως εξερευνητής είναι αποστασιοποιημένη˙ κρατά ένα μαχαίρι για να κόψει το δρόμο της προς τα μέσα, να κόψει τις δομές˙ μια κάμερα για να καταγράψει˙ και το βιβλίο των μύθων, ένα βιβλίο το οποίο δεν έχει καμία θέση σε εξερευνητές όπως η ίδια.

Αυτή η αποστολή – η αποστολή για κάτι  πέρα από τους μύθους, για τις αλήθειες για τις γυναίκες και τους άνδρες, για το «Εγώ» κι το «Εσύ», το «Αυτός» και το «Αυτή», ή γενικότερα (αναφορικά με πολέμους και διώξεις κάθε είδους) για τους ανίσχυρους και τους ισχυρούς – παρουσιάζεται σε όλο το βιβλίο με ένα κοφτερό, καθαρό στυλ και μέσα από μεταφορές που μετασχηματίζονται οι ίδιες σε μύθους. Με μεγάλη επιτυχία τα ποιήματα κινούνται σαν σε όνειρο, παράλληλα αποκαλύπτοντας και υπονοώντας, μεταμορφώνοντας και αποκρύπτοντας. Η αλήθεια τελικά, φαίνεται, δεν είναι αυτό που θα βρεις όταν ανοίξεις μια πόρτα: είναι η ίδια μια πόρτα, την οποία η ποιήτρια πάντα στα πρόθυρα να την διασχίσει.

The New York Times Book Review (1973).

 

Wendy Martin

«H ποιήτρια επιστρέφει μόνη της στη θάλασσα, την αρχή της ζωής, για να διερευνήσει «το ναυάγιο» του πολιτισμού σε μια προσπάθεια να καθορίσει τι πήγε στραβά». Όταν φτάνει, «αποδέχεται το ναυάγιο και το αναγνωρίζει ως ένα απαραίτητο πρελούδιο να αρχίσει ξανά».

A Study Guide for Adrienne Rich’s «Diving into the Wreck» (2017)

Ruth Whitman

Πιστεύω πως το «Κατάδυση στο ναυάγιο» είναι ένα από τα καλύτερα ποιήματα της εποχής μας. Είναι ένα ποίημα καταστροφής, με την  βούληση να κοιτάξεις βαθιά και σταθερά, να μάθεις ό,τι φοβερές πληροφορίες φέρει, να τις αποδεχτείς, να γίνει μέρος της, όχι ως θύμα, αλλά ως επιζήσαντας.

Harvard Magazine (1975)

Erica Jong

Αυτή η παράξενη-ποιήτρια-επιζήσασα κρατάει «ένα βιβλίο των μύθων» μέσα στο οποίο τα δικά της/δικά του «ονόματα δεν εμφανίζονται». Αυτά είναι οι παλιοί μύθοι της πατριαρχίας, οι μύθοι που διαχωρίζουν ασυμβίβαστα το αρσενικό από το θηλυκό σε δυο εχθρικές παρατάξεις, οι μύθοι που διαιωνίζουν την μάχη ανάμεσα στα φύλα. Σύμφυτη με την εικόνα του ανδρογύνου της Rich είναι η ιδέα ότι πρέπει να γράψουμε νέους μύθους, να δημιουργήσουμε νέους ορισμούς της ανθρωπότητας οι οποίοι δε θα εξαίρουν αυτό το οργισμένο χάσμα αλλά θα το γιατρέψουν. Το όραμα του ανδρόγυνου της Rich μού θυμίζει τη δήλωση της Virginia Woolf ότι ο μεγάλος καλλιτέχνης πρέπει να έχει αμφίφυλο νου. Αλλά η Rich το πάει ακόμα πιο πέρα: δεν είναι μόνο ο καλλιτέχνης που πρέπει να κάνει αυτό το  αποφασιστικό άλμα πέρα από το φύλο, αλλά ο καθένας από εμάς που θα ήθελε να προσπαθήσει να σώσει τον κόσμο από την καταστροφή.

Ms. (1973)

Judith McDaniel

Η «Κατάδυση στο Ναυάγιο» της Rich είναι η πιο σύνθετη χρήση μιας εικόνας αναγέννησης.

Reconstituting the World  (1978)

Πηγή:  http://www.modernamericanpoetry.org/poem/diving-wreck-0

 

Η ομότιτλη ποιητική συλλογή Κατάδυση στο ναυάγιο της Άντριεν Ριτς (1929-2012) γράφτηκε το 1973, μέσα στην καρδιά της εποχής των μεγάλων κινημάτων για τα δικαιώματα της γυναίκας, του πολίτη, κατά του Πολέμου του Βιετνάμ, θέματα που άλλωστε κυριαρχούν στην ποίησή της. Ήταν η έβδομη ποιητική της συλλογή και αυτή που της χάρισε το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας, το οποίο η Ριτς το μοιράστηκε με τις άλλες δυο υποψήφιες, την Alice Walker και Audre Lorde, που το αποδέχτηκαν όπως δήλωσαν στο όνομα όλων των γυναικών:

«Αυτή η δήλωση που πρόκειται να διαβάσω γράφτηκε από τρεις γυναίκες υποψήφιες για το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας στην ποίηση, με τη συμφωνία να αναγνωστεί από οποιαδήποτε από εμάς τις τρεις, αν τύχει, να επιλεγεί

Εμείς, Audre Lorde, Adrienne Rich, και Alice Walker, μαζί αποδεχόμαστε αυτό το βραβείο στο όνομα όλων των γυναικών των οποίων οι φωνές ακόμα δεν έχουν ακουστεί μέσα σε ένα πατριαρχικό κόσμο, και στο όνομα αυτών που, όπως εμείς, έχουν γίνει ανεκτές ως ομιλούσες γυναίκες σε αυτόν τον πολιτισμό, συχνά με μεγάλο κόστος και μεγάλο πόνο. Εμείς πιστεύουμε πως μπορούμε να εμπλουτίσουμε τους εαυτούς μας περισσότερο με το υποστηρίζουμε και να προσφέρουμε η μία στην άλλη παρά να σταθούμε η μία ενάντια στην άλλη˙ και πως η ποίηση – αν πρόκειται για ποίηση- υφίσταται σε ένα χώρο πέρα από κατατάξεις και συγκρίσεις. Εμείς συμβολικά ενωνόμαστε εδώ με το να αρνούμαστε τους όρους του πατριαρχικού ανταγωνισμού και με το να δηλώνουμε ότι θα μοιραστούμε αυτό το βραβείο μεταξύ μας, για να χρησιμοποιηθεί με τον καλύτερο τρόπο για τις γυναίκες. Εκτιμούμε την καλή πίστη της επιτροπής για αυτό το βραβείο, αλλά καμία από εμάς δε θα μπορούσε να πάρει αυτά τα χρήματα για τον εαυτό της, ούτε να μη λάβουμε υπόψη τους όρους με τους οποίους ποιητές αποδέχονται ή αρνούνται την τιμή και την εκτίμηση μέσα σε αυτόν τον κόσμο, ειδικά όταν πρόκειται για γυναίκες. Το αφιερώνουμε στον αγώνα όλων των γυναικών για αυτοπροσδιορισμό, κάθε χρώματος, προσωπικότητας, ή κοινωνικής τάξης: την ποιήτρια, την νοικοκυρά, την λεσβία, την μαθηματικό, την μητέρα, την λαντζέρισσα, την έγκυο έφηβη, την δασκάλα, τη γιαγιά, την πόρνη, τη φιλόσοφο, τη σερβιτόρα, τις γυναίκες που θα καταλάβουν τι κάνοουμε εδώ και αυτές που δε καταλαβαίνουν ακόμα: τις σιωπηλές γυναίκες των οποίων οι φωνές δεν εισακούονται, τις ομιλούσες γυναίκες που μας έχουν δώσει τη δύναμη να κάνουμε το έργο μας».

Μετάφραση από : https://tumblr.libraryjournal.com/post/20120055574/in-memory-of-adrienne-rich

*

Aπόδοση, παρουσίαση ©Μαργαρίτα Παπαγεωργίου