Σωτήρης Παστάκας, Αποκαΐδια: Η αφήγηση στη μέση του Δημήτρη Νόλλα

Αρχείο 02/09/2016

fav-3

«Από τον Μπαλζάκ μέχρι τον Προυστ», γράφει ο Δημήτρης Νόλλας στο διήγημά του «Διάλογοι σε φωτεινό καφενείο» (τρίγλωσση έκδοση εκτός εμπορίου, Ίκαρος, 2016), όπου υπάρχει και μια αναφορά στην πόλη της Λάρισας, μιας και τον έχουμε στη Λάρισα απόψε, θεώρησα καλό να ξεκινήσω από το βιβλίο του που κυκλοφόρησε μετά τα «Μάρμαρα». Τυχαίες αναφορές; Οι τυχαίες αλλά και οι σοφά ηθελημένες αναφορές μας ξεκλειδώνουν το μυθιστορηματικό σύμπαν του Δημήτρη Νόλλα, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί με τα είκοσι πλέον βιβλία του: ψηφίδες ενός απέραντου μωσαϊκού που δεν έχει το ανάλογό του στην ελληνική λογοτεχνία. Γιατί οι ιστορίες είναι πολυάριθμες κι αστείρευτες κι ο καθένας από μας έχει τουλάχιστον καμιά εικοσαριά να μας διηγηθεί, και είμαστε μάρτυρες της  εκδοτικής έκρηξης μιας αυτοβιογραφικής μπονμπόν λογοτεχνίας, κι όλο αυτό το μπλα-μπλα υπολείπεται πολύ από το να είναι μυθιστόρημα, γιατί του λείπει το κύριο συστατικό του: ο μύθος.

Ο Δημήτρης Νόλλας γράφει τη δικιά του “Ανθρώπινη κωμωδία”, σαν τον Μπαλζάκ μας μιλάει για την τεράστια έκταση ενός εγχειρήματος που «αγκαλιάζει ταυτόχρονα την ιστορία και την κριτική της κοινωνίας, την ανάλυση των δεινών της και τη διερεύνηση των αρχών της”. Έχοντας δε κατά νου τη λειτουργία της μνήμης στον Προυστ (είναι ένα παλιομοδίτικο βραδύκαυστο φιτίλι η μνήμη), γράφει στα «Μάρμαρα»: «Στις ιστορίες παραδίδονται συνήθως όλα όσα διαδραματίστηκαν στο παρελθόν, εκείνα που έγιναν προτού ακόμη ειπωθεί ή γραφτεί η πρώτη λέξη της ιστορίας, όπως ιεροτελεστίες, αινίγματα, οράματα, σχέδια και ενύπνια, όχι μόνον του συγγραφέα αλλά και των συγγενών και φίλων του, και κυρίως εκείνου που αφηγήθηκε στον συγγραφέα όλα αυτά τα άδηλα και τα κρύφια αλλά και τα ακατάληπτα των ανθρώπων, που έρχονται να βρουν τη θέση τους στο κείμενο».

Μέγας παραμυθάς ο Δημήτρης Νόλλας, δεν αφήνει τίποτα στην τύχη: στο μυθιστορηματικό του σύμπαν τίποτα δεν είναι τυχαίο. Οι ιστορίες του κρατάνε μια απόσταση από τα αφηγούμενα κι από τον ίδιο τον αφηγητή. «Το ιστορικό γεγονός δεν αποτυπώνεται όπως ένα γαλάζιο βουνό σε μια πολαρόιντ…Το παρελθόν ιστορείται και ανιστορείται. Συντίθεται από επιστρώσεις αφηγηματικές επάλληλες, εκδοχή πάνω στην εκδοχή, όπως παλίμψηστο που γράφτηκε και ξαναγράφτηκε ή κύμα που πήγε κι ήρθε αθόρυβα πάνω σε κροκάλες λειαίνοντάς τες, έως ότου επανεμφανιστεί το ίδιο γεγονός και πάλι».

Από όποια σελίδα αν αρχίσουμε να διαβάζουμε τα «Μάρμαρα» (κι όποιο από τα προηγούμενα βιβλία του συγγραφέα), από τη μέση, απ’ το τέλος προς την αρχή ή από την αρχή αλλά μην ακολουθώντας την αριθμητική σειρά των κεφαλαίων, η αναγνωστική απόλαυση είναι δεδομένη, όπως είναι δεδομένη στον Νόλλα η χρονική ανακολουθία της αφήγησης, ακριβώς όπως και όλα τα πράγματα της ζωής εξακολουθούν μέχρι σήμερα να υπάρχουν χωρίς μύτη και κώλο σε μια πλοκή που παραμιλάει, ο Νόλλας μας θέτει το αμείλικτο ερώτημα: ο συγγραφέας του βιβλίου είναι μαγνητόφωνο ή μυθιστοριογράφος;

*

©Σωτήρης Παστάκας

vintage_under2

Στηρίξτε την προσπάθειά μας με ένα απλό like στο facebook. Ευχαριστούμε